Luật số 96/2025/QH15 và sự dịch chuyển hành vi người vay: Tác động đến thanh khoản và rủi ro tín dụng hệ thống ngân hàng

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Theo nguồn tin từ Báo Pháp Luật TP.HCM (PLO), sau gần một năm triển khai Luật số 96/2025/QH15, thị trường ghi nhận sự dịch chuyển hành vi của người vay từ né tránh sang chủ động thương lượng với ngân hàng. Đây là nhận định của Luật sư Nguyễn Thanh Hà – Chủ tịch Công ty Luật SBLAW.

Trước đây, Nghị quyết 42 từng đóng vai trò là cơ chế thí điểm xử lý nợ xấu nhưng tạo ra tâm lý thận trọng từ các cơ quan thực thi. Việc luật hóa các quy định này mang lại tính nhất quán và nâng cao tính răn đe.

Theo LS Hà, ngân hàng không được trao quyền tuyệt đối mà phải tuân thủ các điều kiện khắt khe trước khi thu giữ tài sản bảo đảm.

• Có thỏa thuận trước trong hợp đồng tín dụng.
• Công khai thông tin tối thiểu 15 ngày trước khi thu giữ.
• Phối hợp với cơ quan chức năng tại địa phương.

Dữ liệu từ VPBank cho thấy tín dụng hợp nhất đạt 1,06 triệu tỷ đồng vào cuối quý I/2026, nằm trong top đầu tăng trưởng ngành ngân hàng. Tuy nhiên, bất động sản chiếm tỷ trọng lớn trong tài sản thế chấp nhưng vướng nhiều vấn đề pháp lý như chưa có sổ đỏ, tranh chấp đồng sở hữu, dự án chưa đủ điều kiện chuyển nhượng.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Sự thay đổi hành vi của người vay phản ánh tác động của khung pháp lý rõ ràng hơn. Khi thị trường nhận thấy cơ chế xử lý nợ khả thi và thực chất, tâm lý chây ỳ giảm, người vay chủ động thương lượng để tránh bị thu giữ tài sản. Điều này giúp đẩy nhanh tốc độ xử lý nợ xấu trên toàn hệ thống.

Từ góc độ dòng tiền, việc giảm thời gian xử lý nợ xấu giúp ngân hàng giải phóng vốn, cải thiện khả năng cấp tín dụng mới. Tuy nhiên, rủi ro thanh khoản vẫn hiện hữu do nhiều khoản nợ tiềm ẩn đang bộc lộ sau khi các chính sách hỗ trợ hết hiệu lực. LS Hà nhấn mạnh vòng luẩn quẩn giữa tài sản bảo đảm bất động sản kém pháp lý và quy trình xử lý kéo dài nhiều năm.

Độ trễ chính sách (policy lag) là yếu tố cần theo dõi. Mặc dù luật đã có hiệu lực gần một năm, tác động đầy đủ lên bảng cân đối ngân hàng và thị trường bất động sản có thể mất thêm thời gian. Các nhà đầu tư cần đánh giá khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế khi chi phí vốn chưa giảm đáng kể.

Về mặt tài chính hành vi, sự dịch chuyển từ né tránh sang hợp tác là minh chứng cho thấy tính chắc chắn của pháp lý làm thay đổi kỳ vọng và động cơ của các bên. Điều này tương tự các giai đoạn cải cách thể chế tại các thị trường mới nổi khác, nơi rủi ro pháp lý giảm đã kích thích dòng vốn quay trở lại.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

LS Nguyễn Thanh Hà cho rằng thị trường mua bán nợ cần thêm động lực phát triển. Giải pháp bao gồm xây dựng cơ chế chuyển nhượng dự án theo hướng "chuyển nhượng nguyên trạng" để rút ngắn thời gian thủ tục. Đồng thời, cần chuẩn hóa hồ sơ pháp lý, minh bạch dữ liệu và thiết lập cơ chế định giá độc lập để thu hút các quỹ đầu tư và tổ chức tài chính quốc tế.

Một môi trường tài chính minh bạch, nơi quyền tài sản và nghĩa vụ hợp đồng được thực thi hiệu quả, sẽ là nền tảng quan trọng để nâng hạng thị trường tài chính và thu hút dòng vốn đầu tư dài hạn. Đây là yếu tố then chốt cho sự phát triển bền vững của thị trường vốn Việt Nam.

Các dữ kiện cần theo dõi trong thời gian tới bao gồm:

• Tỷ lệ nợ xấu thực tế của hệ thống ngân hàng sau khi các chính sách hỗ trợ hết hiệu lực.
• Tiến độ xử lý tài sản bảo đảm bất động sản, đặc biệt các dự án vướng mắc pháp lý.
• Sự phát triển của thị trường mua bán nợ chuyên nghiệp và sự tham gia của các quỹ đầu tư nước ngoài.
• Phản ứng của chỉ số cổ phiếu ngân hàng (như VPB) và nhóm bất động sản trước các thay đổi pháp lý.

Những yếu tố này sẽ quyết định mức độ thành công của khung pháp lý mới trong việc ổn định hệ thống tài chính và thúc đẩy tăng trưởng tín dụng bền vững.