Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Ngày 9/7/2026, Nga ban hành lệnh cấm xuất khẩu diesel, tác động ngay lập tức đến thị trường nhiên liệu toàn cầu. Theo Vietnam+, động thái này diễn ra trong bối cảnh nguồn cung vốn khan hiếm do nhu cầu phục hồi sau đại dịch, công suất lọc dầu suy giảm tại phương Tây và căng thẳng Trung Đông.
Nga hiện là nước xuất khẩu diesel lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Mỹ. Xuất khẩu diesel của Nga đã suy giảm trước lệnh cấm do các cuộc tấn công bằng UAV của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu.
Dữ liệu từ công ty phân tích Kpler cho thấy sự sụt giảm mạnh:
| Chỉ tiêu | Giá trị | Nguồn |
|---|---|---|
| Xuất khẩu diesel + gasoil Nga (1-10/7/2026) | ~234.000 thùng/ngày | Kpler |
| Xuất khẩu tháng 6/2026 | ~400.000 thùng/ngày | Kpler |
| Bình quân xuất khẩu năm 2025 | ~817.000 thùng/ngày | Kpler |
| Tồn kho diesel Mỹ (tuần kết thúc 3/7/2026) | 97,8 triệu thùng (giảm 4,5 triệu thùng) | EIA |
| Tồn kho so với trung bình 5 năm | Thấp hơn ~6% | EIA |
| Giá diesel Mỹ (9/7) | 154 USD/thùng (+11%) | Giao dịch |
| Chênh lệch diesel Mỹ – WTI | ~80 USD/thùng | Giao dịch |
| Chênh lệch gasoil châu Âu – Brent | 60,77 USD/thùng (kỷ lục) | Giao dịch |
Bên cạnh đó, Mỹ tiến hành không kích Iran ngay sau lệnh cấm, làm gia tăng rủi ro vận chuyển qua eo biển Hormuz.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Dòng tiền trong thị trường năng lượng phản ánh tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) mạnh mẽ. Các nhà đầu tư đang đặt cược vào xu hướng giảm giá (short) buộc phải đóng trạng thái khi giá đảo chiều, theo ông Tom Kloza (Gulf Oil).
Mặc dù Mỹ và EU đã ngừng nhập khẩu nhiên liệu Nga từ khi xung đột Ukraine bùng phát, thị trường dầu mỏ mang tính toàn cầu. Nguồn cung Nga sụt giảm buộc các khách hàng truyền thống như Brazil và Thổ Nhĩ Kỳ phải cạnh tranh với châu Âu để mua diesel từ Mỹ.
Ông Mick Strautmann (Vortexa) chỉ ra rằng nếu Thổ Nhĩ Kỳ giữ lại toàn bộ sản lượng diesel nội địa, nguồn cung cho các nhà máy phát điện khu vực Địa Trung Hải mùa Hè sẽ bị thu hẹp đáng kể.
Bà Qilin Tam (FGE NexantECA) cho biết Mỹ hiện là nhà cung cấp diesel chủ chốt cho EU và Anh kể từ khi vận tải qua Hormuz bị gián đoạn. Tuy nhiên, nếu Mỹ phải chuyển hàng sang Mỹ Latinh để bù đắp thiếu hụt từ Nga, nguồn cung cho châu Âu tiếp tục bị thu hẹp. Cả tồn kho Mỹ và khu vực Amsterdam-Rotterdam-Antwerp (ARA) đều dưới mức trung bình nhiều năm.
Chi phí vận tải, sản xuất và nông nghiệp tăng cao là hệ quả tất yếu. Thị trường đang đối mặt với độ trễ chính sách (policy lag) khi các biện pháp trừng phạt và lệnh cấm xuất khẩu tác động chậm nhưng dồn dập.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Triển vọng nới lỏng hạn chế xuất khẩu nhiên liệu của Trung Quốc trong tháng 8 trở nên kém chắc chắn hơn do căng thẳng Trung Đông leo thang, theo bà Tam. Điều này có thể loại bỏ một nguồn cung thay thế quan trọng từ châu Á.
Goldman Sachs trước đó cảnh báo dự trữ diesel Mỹ thấp nhất kể từ 2003, nếu tiếp diễn có thể chạm ngưỡng tới hạn (20 ngày dùng) vào tháng 8/2026. Dữ liệu EIA ngày 9/7 xác nhận tồn kho giảm 4,5 triệu thùng.
Các yếu tố cần theo dõi trong ngắn hạn:
- Diễn biến xuất khẩu diesel Nga sau lệnh cấm: liệu có kéo dài hay được nới lỏng.
- Phản ứng của các nhà máy lọc dầu Mỹ và châu Âu: tăng công suất hay duy trì hạn chế.
- Tình hình vận tải qua eo biển Hormuz: rủi ro gián đoạn từ xung đột Iran – Mỹ.
- Chính sách xuất khẩu nhiên liệu của Trung Quốc: khả năng bổ sung nguồn cung từ tháng 8.
- Biến động giá dầu thô WTI và Brent: mức chênh lệch kỷ lục với sản phẩm tinh chế có thể thu hẹp hoặc mở rộng thêm.
Thị trường đang trong trạng thái nhạy cảm cao. Bất kỳ sự gián đoạn nào thêm từ Nga, Trung Đông hoặc Mỹ đều có thể đẩy giá diesel và các sản phẩm liên quan lên các đỉnh mới. Nhà đầu tư cần theo dõi sát các số liệu tồn kho hàng tuần từ EIA và dữ liệu xuất khẩu từ Kpler.