Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Rạng sáng 24-6 (giờ Việt Nam), Morgan Stanley Capital International (MSCI) công bố Báo cáo rà soát phân loại thị trường thường niên năm 2026. Việt Nam tiếp tục chưa được đưa vào danh sách theo dõi (Watch List) để xem xét nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi.
Kết quả này không nằm ngoài dự báo. Trong Báo cáo đánh giá khả năng tiếp cận thị trường toàn cầu ngày 19-6, MSCI đã chỉ ra nhiều tiêu chí Việt Nam chưa đáp ứng.
Các chuyên gia trong nước đã chỉ ra những điểm nghẽn cụ thể:
- Mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) chưa vận hành thực tế. Hệ thống dự kiến triển khai từ năm 2027.
- Giới hạn sở hữu nước ngoài (room ngoại) ở nhiều ngành nghề kinh doanh có điều kiện từ 0-75%. Nhiều doanh nghiệp đã kín room.
- Thị trường ngoại hối chưa tự do hóa. Rủi ro dòng vốn đảo chiều khi thị trường quốc tế biến động.
- Thiếu sản phẩm hỗ trợ giao dịch hai chiều (bán khống, cho vay chứng khoán, bán chứng khoán chờ về).
- Mức độ minh bạch thông tin: nhiều doanh nghiệp chưa áp dụng chuẩn IFRS, công bố thông tin chủ yếu bằng tiếng Việt, văn bản pháp lý thiếu bản tiếng Anh.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Theo TS Hồ Sỹ Hòa - Giám đốc nghiên cứu và tư vấn đầu tư Chứng khoán DNSE, nút thắt lớn nhất nằm ở việc tự do hóa cán cân vốn và thị trường ngoại hối.
Quy mô dự trữ ngoại hối hiện nay và độ mở lớn của nền kinh tế khiến quá trình này phải thực hiện theo lộ trình. Mục tiêu là hạn chế rủi ro dòng vốn đảo chiều.
Dù cơ chế không yêu cầu ký quỹ trước giao dịch (Non Pre-funding) đã được triển khai, MSCI vẫn chờ hệ thống CCP hoạt động đầy đủ để bảo đảm an toàn thanh toán cho toàn bộ thành viên thị trường.
Ông Huỳnh Anh Huy - Giám đốc phân tích ngành Chứng khoán Kafi - nhấn mạnh sự thiếu hụt các sản phẩm giao dịch hai chiều. Các sản phẩm này chỉ có thể triển khai đầy đủ khi CCP đi vào vận hành.
Ông Nguyễn Thế Minh - Giám đốc khối ngân hàng đầu tư ABS - cho rằng MSCI ngày càng đánh giá thực chất hơn khả năng đầu tư. Các quỹ quan tâm đến khả năng giải ngân với quy mô lớn và rút vốn thuận lợi.
Vì vậy, room ngoại và thanh khoản là hai tiêu chí cốt lõi. Tỉ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) đóng vai trò cầu nối giữa hai yếu tố này.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Việc MSCI chưa đưa Việt Nam vào Watch List trong kỳ đánh giá năm 2026 phản ánh các rào cản mang tính cấu trúc.
Những dữ kiện cần theo dõi trong thời gian tới:
- Lộ trình triển khai CCP từ năm 2027: đây là yếu tố quyết định để giải quyết đồng thời vấn đề an toàn thanh toán và tạo nền tảng cho các sản phẩm giao dịch hai chiều.
- Chính sách nới room ngoại theo ngành: các doanh nghiệp đã kín room cần có cơ chế tăng tỉ lệ sở hữu cho nhà đầu tư nước ngoài.
- Lộ trình tự do hóa cán cân vốn và thị trường ngoại hối: tiến độ và các biện pháp kiểm soát rủi ro dòng vốn đảo chiều sẽ là yếu tố then chốt.
- Tiến độ áp dụng chuẩn báo cáo tài chính IFRS và công bố thông tin bằng tiếng Anh: cải thiện minh bạch thông tin.
Các chuyên gia cho rằng Việt Nam vẫn còn nhiều tiêu chí cần hoàn thiện để được MSCI xem xét nâng hạng. Không có dấu hiệu cho thấy MSCI sẽ thay đổi tiêu chí đánh giá.