Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu ngày 25/6/2026 do Bộ Công Thương tổ chức, tăng trưởng xuất khẩu hai con số đang đối mặt với nhiều nghịch lý về giá trị và sản lượng. Các hiệp hội ngành hàng đã công bố số liệu chi tiết.
Về ngành lúa gạo, bà Nguyễn Thanh Bình từ Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho biết 5 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu hơn 4 triệu tấn gạo, kim ngạch 2,2 tỷ USD. Lượng tăng 1,8% nhưng giá trị giảm 7,38% so với cùng kỳ 2025. Tỷ trọng xuất khẩu vào EU vẫn thấp do vướng tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc và môi trường.
Ở ngành thép, ông Đinh Quốc Thái (Phó Chủ tịch VSA) cho biết sản lượng thép thô tháng 5/2026 đạt 2,6 triệu tấn (+27,2% so với cùng kỳ). Tuy nhiên, xuất khẩu 6 tháng đầu năm ước giảm 4,8%, chỉ đạt 1,79 triệu tấn. Nguyên nhân chính đến từ thuế 50% theo Mục 232 từ Hoa Kỳ và CBAM.
Trong lĩnh vực dệt may, ông Trương Văn Cẩm (Phó Chủ tịch VITAS) thông báo kim ngạch xuất khẩu 5 tháng đầu năm đạt 17,8 tỷ USD, xuất siêu khoảng 7 tỷ USD. Điểm yếu cốt lõi là khâu dệt, nhuộm trong nước chưa đáp ứng quy tắc xuất xứ từ sợi/vải của CPTPP và EVFTA.
Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa 5 tháng đầu năm 2026 đạt 445,12 tỷ USD, tăng 25,0% so với cùng kỳ năm trước.
| Chỉ tiêu | Gạo (5 tháng) | Thép (6 tháng) | Dệt may (5 tháng) |
|---|---|---|---|
| Sản lượng/giá trị | 4,08 triệu tấn / 2,2 tỷ USD | 1,79 triệu tấn (XK) | 17,8 tỷ USD (XK) |
| Biến động lượng | +1,8% so với cùng kỳ | -4,8% so với cùng kỳ | N/A (xuất siêu ~7 tỷ USD) |
| Biến động giá trị | -7,38% so với cùng kỳ | Giảm (do thuế 50%, CBAM) | Ổn định, nhưng yếu khâu dệt nhuộm |
Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng khẳng định Bộ đã phối hợp với Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp để tháo gỡ từng điểm nghẽn. Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu chủ động xây dựng phương án ứng phó với biến động thị trường quốc tế.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Từ góc nhìn vĩ mô, hiện tượng tăng lượng nhưng giảm giá trị ở gạo và thép phản ánh rủi ro suy giảm lợi nhuận biên trong các ngành hàng chủ lực. Dòng tiền ròng vào cổ phiếu xuất khẩu đứng trước áp lực chi phí vốn gia tăng khi lãi suất toàn cầu vẫn ở mức cao, làm trì hoãn các quyết định mở rộng sản xuất.
Đối với thép, sản lượng tăng vọt (+27,2% tháng 5) được thúc đẩy bởi nhu cầu nội địa, nhưng rào cản thương mại (thuế 50% từ Mỹ) đang làm tăng chi phí logistics và phòng vệ, đẩy P/E ngành xuống thấp hơn mức trung bình nếu chiết khấu rủi ro. Đây là tín hiệu dòng tiền phòng thủ tài sản (risk-off) có thể lan sang nhóm cổ phiếu xuất khẩu.
Trong bối cảnh FED vẫn duy trì lập trường Hawkish, chi phí vốn đối với các khoản đầu tư xanh (CBAM, dệt nhuộm) tăng cao. Các doanh nghiệp đang đối mặt với độ trễ chính sách: chưa thể chuyển đổi nhanh chuỗi cung ứng do thiếu vốn và tiêu chuẩn khắt khe.
Một điểm đáng lưu ý dành cho nhà đầu tư forex và crypto: khi xuất khẩu Việt Nam chịu áp lực, dòng ngoại tệ ròng (USD) có thể giảm, ảnh hưởng đến tỷ giá VND/USD. Tuy nhiên, tổng kim ngạch 445,12 tỷ USD (+25%) vẫn duy trì dư địa cho dự trữ ngoại hối, làm giảm rủi ro mất giá ngắn hạn.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Từ các kiến nghị cụ thể của hiệp hội, có thể nhận diện một số yếu tố tác động đến các thị trường tài chính trong 6 tháng cuối năm 2026:
- Dệt may: VITAS kiến nghị liên thông thủ tục hải quan, không áp dụng định danh điện tử với hàng xuất khẩu. Nếu được thông qua, chi phí tuân thủ giảm, lợi nhuận biên có thể cải thiện. Dòng tiền vào cổ phiếu dệt may cần theo dõi.
- Thép: VSA đề xuất bảo vệ thị trường nội địa trước thép giá rẻ và hỗ trợ chuyển đổi Xanh. Ngành thép có thể đối mặt với biên EBITDA thu hẹp nếu chi phí CBAM cao hơn dự kiến.
- Gạo: Xuất khẩu vào EU vẫn thấp do tiêu chuẩn môi trường. Điều này ảnh hưởng đến giá gạo trên sàn giao dịch hàng hóa và cổ phiếu ngành lương thực.
- Rủi ro thuế quan: Thuế 50% từ Mỹ theo Mục 232 và CBAM là hai rào cản chính. Nhà đầu tư cần theo dõi diễn biến từ chính quyền Hoa Kỳ và EU, vì chúng có thể gây biến động cho cổ phiếu xuất khẩu và đồng VND.
- Hành động chính sách: Phó Thủ tướng yêu cầu chủ động xây dựng phương án ứng phó, đa dạng hóa thị trường. Nhà đầu tư cần đánh giá khả năng tận dụng FTA thế hệ mới (CPTPP, EVFTA) để giảm thiểu rủi ro.
Trở lại trường hợp Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu được phản ánh bởi Vietnam+, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhận diện khó khăn và tận dụng hội nhập. Các nhà đầu tư nên coi đây là yếu tố định hướng cho phân bổ danh mục, không phải khuyến nghị giao dịch.