Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo Bloomberg Billionaires Index ngày 14-7, tài sản ròng của ông Lương Văn Phong (41 tuổi) đã đạt khoảng 244 tỉ nhân dân tệ (36 tỉ USD). Ông là nhà sáng lập công ty AI Trung Quốc DeepSeek.
Nguyên nhân trực tiếp đến từ mức định giá DeepSeek tăng mạnh sau vòng gọi vốn đầu tiên.
Vòng gọi vốn có quy mô 7,4 tỉ USD, hoàn tất vào tháng 6-2026. Mức định giá sau đầu tư của công ty hiện là 50 tỉ USD.
Theo nền tảng Young Pai, khi bắt đầu gọi vốn (đầu tháng 4-2026), DeepSeek được định giá khoảng 10 tỉ USD. Chỉ trong hơn hai tháng, con số này tăng gấp 5 lần.
Các bên tham gia gồm Tencent và nhiều nguồn vốn công nghiệp. Riêng ông Lương Văn Phong góp khoảng 20 tỉ nhân dân tệ (2,9 tỉ USD) trong vòng gọi vốn này.
| Chỉ số | Giá trị | Nguồn |
|---|---|---|
| Tài sản ròng ông Lương Văn Phong | 36 tỉ USD (~244 tỉ CNY) | Bloomberg Billionaires Index |
| Quy mô vòng gọi vốn đầu tiên | 7,4 tỉ USD | Young Pai / 21st Century Business Herald |
| Định giá sau đầu tư (post-money) | 50 tỉ USD | Bloomberg / Young Pai |
| Định giá trước vòng gọi vốn (pre-money) | ~10 tỉ USD (đầu tháng 4-2026) | Young Pai |
| Mức huy động từ ông Lương | 2,9 tỉ USD (~20 tỉ CNY) | Bloomberg / 21st Century Business Herald |
| Vòng gọi vốn tiếp theo dự kiến | Có thể định giá ~71 tỉ USD | Financial Times (13-7) |
Trước vòng gọi vốn này, DeepSeek nổi tiếng với ba đặc điểm: không gọi vốn, không thương mại hóa, không tổ chức roadshow. Công ty được quỹ đầu tư định lượng tư nhân High-Flyer ươm tạo từ tháng 7-2023.
Trong gần ba năm đầu, chi phí nghiên cứu, mua năng lực tính toán và trả lương đều được chi trả từ nguồn thu kinh doanh của High-Flyer, không sử dụng vốn cổ phần bên ngoài.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Sự kiện DeepSeek cho thấy một cấu trúc dòng tiền đặc thù trong lĩnh vực AI tại Trung Quốc. Giai đoạn đầu, startup dùng nội lực quỹ đầu tư định lượng (High-Flyer) để tự cấp vốn. Đây là một hình thức chi phí vốn thấp nhưng rất kén chọn đối tác.
Khi bước vào vòng gọi vốn chính thức, cơ chế sở hữu cổ phần được thiết kế để duy trì quyền kiểm soát.
Theo Báo 21st Century Business Herald, vòng gọi vốn mới nhất áp dụng cơ chế: các nhà đầu tư rót vốn thông qua một nền tảng hợp danh hữu hạn do ông Lương nắm quyền điều hành. Họ không trực tiếp nắm cổ phần tại đơn vị vận hành DeepSeek.
Phần lớn nhà đầu tư tài chính không có quyền biểu quyết và phải chấp nhận thời hạn khóa vốn tối đa 5 năm. Tỉ lệ sở hữu của ông Lương tại DeepSeek ước tính giảm xuống khoảng 78% sau vòng gọi vốn.
Dòng tiền từ các nền tảng Internet như Tencent và nguồn vốn công nghiệp cho thấy tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) đã giảm. Các quỹ lớn sẵn sàng chấp nhận điều khoản khóa vốn dài (5 năm) và không có quyền biểu quyết, đánh đổi lấy kỳ vọng tăng trưởng định giá.
Áp lực pha loãng vốn với nhà sáng lập là có thật: tỉ lệ 78% vẫn rất cao, nhưng đã giảm từ mức gần như 100% trước vòng gọi vốn. Điều này phản ánh độ trễ chính sách (policy lag) giữa nhu cầu tài trợ tăng trưởng và chi phí vốn tăng cao trong bối cảnh lãi suất toàn cầu biến động.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
DeepSeek công bố mô hình R1 vào ngày 20-1-2025 và công khai trọng số. Sau sự kiện này, ứng dụng đã vươn lên dẫn đầu các cửa hàng ứng dụng tại Trung Quốc và Mỹ.
Hiện tại, công ty đã bắt đầu thảo luận về vòng gọi vốn tiếp theo với các nhà đầu tư mới. Nếu thành công, định giá trước đầu tư (pre-money) có thể đạt khoảng 71 tỉ USD.
- Vòng gọi vốn thứ hai: DeepSeek đang cân nhắc mở vòng gọi vốn tiếp theo, theo Financial Times ngày 13-7.
- Yếu tố địa chính trị: Một quan chức cấp cao của Bộ Thương mại Mỹ xác nhận Nvidia đã bắt đầu xuất khẩu chip AI H200 sang Trung Quốc. Số lượng được giao vẫn rất ít.
- Tác động thị trường rộng: Sự tăng trưởng định giá của DeepSeek có thể ảnh hưởng đến định giá các startup AI khác tại Trung Quốc và toàn cầu. Đây là yếu tố cần theo dõi đối với các quỹ đầu tư mạo hiểm và cổ phiếu công nghệ.
Trở lại trường hợp ông Lương Văn Phong, mức tài sản 36 tỉ USD chỉ sau một vòng gọi vốn (từ nội lực sang ngoại lực) cho thấy sức nóng của thị trường AI. Tuy nhiên, rủi ro thanh khoản vẫn hiện hữu khi phần lớn tài sản là cổ phần tư nhân, chưa có thị trường thứ cấp thanh khoản cao.