Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Ngày 15-7, Bộ Ngoại giao Trung Quốc tuyên bố kiên quyết phản đối dự luật mới do các thượng nghị sĩ Mỹ đề xuất. Dự luật này cho phép áp thuế quan và các biện pháp trừng phạt đối với các quốc gia tiếp tục mua dầu mỏ, khí đốt và năng lượng của Nga.
Người phát ngôn Lâm Kiếm nhấn mạnh: "Trung Quốc kiên quyết phản đối các biện pháp trừng phạt đơn phương trái pháp luật, không có cơ sở trong luật pháp quốc tế". Bắc Kinh cảnh báo sẽ có biện pháp đáp trả để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp và công dân nước này.
Dự luật là phiên bản sửa đổi của Đạo luật Trừng phạt Nga (Sanctioning Russia Act), do cố Thượng nghị sĩ Lindsey Graham khởi xướng. So với đề xuất ban đầu, mức thuế tối đa đã giảm từ 500% xuống còn 100%.
Phạm vi áp dụng thu hẹp, chỉ nhắm vào 5 quốc gia nhập khẩu dầu thô Nga nhiều nhất, thay vì áp dụng đồng loạt. Các trợ lý Thượng viện Mỹ xác định danh sách 5 nước nhập khẩu dầu thô Nga gồm: Trung Quốc, Ấn Độ, Slovakia, Hungary và Azerbaijan.
| Nhóm nước nhập khẩu | Danh sách 5 nước bị áp thuế |
|---|---|
| Dầu thô Nga | Trung Quốc, Ấn Độ, Slovakia, Hungary, Azerbaijan |
| Khí tự nhiên Nga | Trung Quốc, Pháp, Nhật Bản, Hungary, Bỉ |
Dự luật hiện có 26 thượng nghị sĩ thuộc cả Đảng Cộng hòa và Dân chủ đồng bảo trợ. Ông Lindsey Graham, trước khi qua đời, cho biết đã đạt thỏa thuận với Tổng thống Trump để thúc đẩy dự luật sau hơn một năm đàm phán.
Phát biểu tại Nhà Trắng ngày 14-7, ông Trump bày tỏ tin tưởng dự luật sẽ được Quốc hội thông qua. Việc Nhà Trắng ủng hộ được đánh giá là tháo gỡ rào cản chính trị lớn nhất, nhưng dự luật vẫn cần Quốc hội Mỹ thông qua trước khi trở thành luật.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Dự luật này tạo ra một lớp rủi ro địa chính trị mới, tác động trực tiếp đến chi phí vốn và dòng chảy thương mại năng lượng toàn cầu. Việc áp thuế tới 100% lên 5 nước nhập khẩu dầu Nga lớn nhất có thể làm thay đổi căn bản cấu trúc cung-cầu dầu thô.
Trung Quốc và Ấn Độ, hai nước nhập khẩu dầu Nga lớn nhất, đang đối mặt với áp lực kép. Một mặt, họ phải duy trì nguồn cung năng lượng giá rẻ từ Nga. Mặt khác, họ phải đối phó với nguy cơ bị Mỹ áp thuế trừng phạt, làm gia tăng chi phí nhập khẩu.
Độ trễ chính sách (policy lag) từ phía Mỹ có thể kéo dài, nhưng tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) đã xuất hiện trên thị trường năng lượng. Dòng tiền ròng có thể dịch chuyển khỏi các tài sản liên quan đến Nga và các nước bị ảnh hưởng.
Đối với thị trường dầu mỏ, kịch bản này có thể đẩy giá WTI và Brent biến động mạnh. Nếu Trung Quốc và Ấn Độ buộc phải giảm nhập khẩu dầu Nga, họ sẽ tìm đến các nguồn cung thay thế từ OPEC+, làm tăng cầu và hỗ trợ giá dầu toàn cầu.
Ngược lại, nếu các nước này chấp nhận trả thuế và tiếp tục mua dầu Nga, nguồn cung dầu Nga ra thị trường vẫn ổn định, nhưng chi phí giao dịch tăng lên, làm giảm biên lợi nhuận của các nhà máy lọc dầu tại châu Á.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
EU đã mất 56 tỉ USD sau 4 năm trừng phạt Nga, theo số liệu từ Hãng tin Reuters. Con số này cho thấy chi phí kinh tế của các lệnh trừng phạt là rất lớn, và dự luật mới của Mỹ có thể làm gia tăng thêm tổn thất cho các nền kinh tế liên quan.
Dự luật vẫn cần được Quốc hội Mỹ thông qua. Quá trình này có thể mất nhiều tháng, tạo ra một giai đoạn bất định cho thị trường. Nhà đầu tư cần theo dõi sát sao tiến trình lập pháp tại Washington.
Phản ứng từ Trung Quốc là yếu tố then chốt. Bắc Kinh đã cảnh báo sẽ có biện pháp đáp trả. Các biện pháp này có thể bao gồm thuế quan trả đũa lên hàng hóa Mỹ, hoặc các biện pháp phi thuế quan khác, làm leo thang căng thẳng thương mại Mỹ-Trung.
Thị trường ngoại hối cũng chịu tác động. Đồng USD có thể mạnh lên trong ngắn hạn do dòng tiền tìm nơi trú ẩn an toàn. Ngược lại, đồng Nhân dân tệ (CNY) và đồng Rupee Ấn Độ (INR) có thể chịu áp lực giảm giá.
Đối với thị trường chứng khoán, các cổ phiếu ngành năng lượng, đặc biệt là các công ty dầu khí có hoạt động tại Nga hoặc phụ thuộc vào nguồn cung từ Nga, sẽ biến động mạnh. Các quỹ ETF tập trung vào năng lượng cũng cần được đánh giá lại.
Thị trường crypto có thể hưởng lợi từ tâm lý tìm kiếm tài sản phi tập trung, nhưng rủi ro thanh khoản vẫn hiện hữu khi các lệnh trừng phạt có thể lan sang các sàn giao dịch hoặc ví điện tử liên quan đến Nga.