Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Ngày 5-6-2026, Hiệp hội Mía Đường Việt Nam (VSSA) gửi văn bản tới Thủ tướng Chính phủ về những vướng mắc trong cơ chế phát triển điện sinh khối từ các nhà máy đường.
Theo VSSA, điện sinh khối từ các nhà máy đường hiện chiếm hơn 95% tổng sản lượng điện sinh khối của cả nước. Tuy nhiên, 10 nhà máy trong ngành phải ngừng hoạt động tới 8 tháng mỗi năm.
Nguyên nhân chính được chỉ ra là cơ chế giá điện và chính sách vận hành chưa phù hợp. Giá mua điện thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực.
| Chỉ tiêu | Giá trị | Nguồn |
|---|---|---|
| Giá điện đồng phát nhiệt-điện (Việt Nam) | 1.634 đồng/kWh (7,03 US cent/kWh) | Quyết định 08/2020/QĐ-TTg |
| Giá điện sinh khối không đồng phát (Việt Nam) | 1.968 đồng/kWh (8,47 US cent/kWh) | Quyết định 08/2020/QĐ-TTg |
| Giá điện sinh khối Thái Lan (1-3 MW) | 5,15 baht/kWh (~17 US cent/kWh) | VSSA dẫn số liệu |
| Giá điện sinh khối Thái Lan (trên 3 MW) | 4,24 baht/kWh (~14 US cent/kWh) | VSSA dẫn số liệu |
| Giá điện sinh khối Philippines | ~13 US cent/kWh | VSSA dẫn số liệu |
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Sự chênh lệch giá mua điện giữa Việt Nam và các nước trong khu vực phản ánh trực tiếp lên dòng tiền của các nhà máy điện sinh khối.
Với mức giá 7,03-8,47 US cent/kWh, doanh thu từ bán điện khó bù đắp chi phí vận hành và khấu hao thiết bị. Điều này khiến các nhà máy chỉ hoạt động cầm chừng hoặc ngừng hẳn.
Thời gian ngừng hoạt động kéo dài tới 8 tháng/năm làm giảm mạnh hệ số công suất (capacity factor). Chi phí cố định (fixed cost) như bảo trì, nhân công vẫn phát sinh trong thời gian ngừng.
Áp lực chi phí vốn (cost of capital) gia tăng khi lợi nhuận biên (profit margin) bị bóp méo bởi giá đầu ra thấp. Các nhà máy không thể tái đầu tư hoặc nâng cấp công nghệ.
Trong bối cảnh đó, dòng tiền ròng (net cash flow) từ hoạt động điện sinh khối trở nên âm hoặc rất thấp. Tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) xuất hiện ở các chủ đầu tư.
Độ trễ chính sách (policy lag) cũng là yếu tố quan trọng. Quyết định 08/2020/QĐ-TTg ban hành từ tháng 3-2020, nhưng đến nay vẫn chưa có điều chỉnh phù hợp với biến động chi phí đầu vào.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Quy hoạch điện VIII xác định ưu tiên phát triển năng lượng tái tạo, trong đó có điện sinh khối. Tuy nhiên, thực tế triển khai chậm và chưa theo kịp xu hướng chuyển dịch sang nền kinh tế phát thải ròng bằng 0.
VSSA kiến nghị Thủ tướng Chính phủ tháo gỡ vướng mắc. Các điểm cần theo dõi gồm:
- Khả năng điều chỉnh giá mua điện sinh khối lên mức tương đương Thái Lan (14-17 US cent/kWh) hoặc Philippines (13 US cent/kWh).
- Thời gian ban hành chính sách mới và hiệu lực áp dụng.
- Tác động đến ngành mía đường: nếu giá điện được nâng, các nhà máy có thể tăng sản lượng và giảm thời gian ngừng hoạt động.
- Rủi ro: nếu không có điều chỉnh, các nhà máy điện sinh khối có nguy cơ tiếp tục đóng cửa hoặc chuyển hướng sang sản xuất đường thuần túy.
Đối với nhà đầu tư, đây là tín hiệu cần theo dõi về rủi ro chính sách trong lĩnh vực năng lượng tái tạo. Các cổ phiếu ngành đường và năng lượng sinh khối có thể chịu áp lực nếu giá điện không được cải thiện.
Ngược lại, nếu chính sách được điều chỉnh theo hướng có lợi, đây có thể là cơ hội cho các doanh nghiệp có nhà máy điện sinh khối đang ngừng hoạt động.