Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo báo cáo thường niên công bố ngày 28/6 của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), tổ chức này xác định 4 rủi ro lớn đe dọa sự ổn định của hệ thống tài chính toàn cầu.
Bà Andrea Maechler, Phó Tổng giám đốc BIS, nhận định các rủi ro riêng lẻ có thể nằm trong tầm kiểm soát, nhưng khi kết hợp lại, chúng có nguy cơ khuếch đại lẫn nhau.
Dưới đây là bốn điểm nghẽn chính được BIS nêu ra, dựa trên thông tin từ bài viết của Vietnam+:
| Rủi ro | Mô tả từ BIS | Nguồn dữ liệu / Hệ quả |
|---|---|---|
| Lạm phát từ xung đột Trung Đông | Áp lực lạm phát gắn với cuộc xung đột bùng phát từ cuối tháng 2/2026 | Phong tỏa eo biển Hormuz gây sốc nguồn cung dầu khí, đẩy chi phí nhựa, phân bón tăng vọt |
| Đầu tư AI tăng trưởng quá 'nóng' | Chi tiêu đầu tư cho AI có thể dẫn đến điều chỉnh mạnh nếu thiếu bền vững | Làn sóng đầu tư AI là động lực tăng trưởng xuyên suốt khủng hoảng |
| Nợ công ngày càng lớn | Gánh nặng nợ công đặt các NHTW vào thế khó: tăng lãi suất chống lạm phát vs chi phí trả nợ tăng | Chi phí trả nợ cao làm tổn hại tăng trưởng |
| Tâm lý ưa rủi ro quá mức | Kết hợp nguy hiểm giữa lỗ hổng tài chính và tâm lý ham thích tài sản rủi ro | Có thể đảo chiều đột ngột, gây hiệu ứng tiêu cực lan tỏa |
BIS kêu gọi tăng cường giám sát các thực thể phi ngân hàng (quỹ đầu cơ) để đảm bảo khả năng hấp thụ rủi ro từ trái phiếu và AI. Đồng thời, tổ chức này hối thúc các chính phủ chủ động giảm nợ công.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Bốn rủi ro trên tạo ra một cấu trúc rủi ro đa tầng, nơi các yếu tố kinh tế vĩ mô và hành vi đầu tư tương tác chặt chẽ.
Đầu tiên, cú sốc nguồn cung từ eo biển Hormuz đẩy chi phí năng lượng và nguyên liệu đầu vào tăng. Điều này tạo áp lực lạm phát chi phí đẩy, buộc các NHTW duy trì lập trường Hawkish lâu hơn.
Thứ hai, làn sóng đầu tư AI tăng trưởng 'nóng' cho thấy dòng tiền đang tập trung mạnh vào các tài sản tăng trưởng cao. Nếu xu hướng này đảo chiều, các thị trường có thể chứng kiến một đợt điều chỉnh P/E trên diện rộng.
Thứ ba, gánh nặng nợ công hạn chế dư địa tài khóa. Các chính phủ không thể dễ dàng tung gói kích thích, trong khi NHTW đối mặt với policy lag khi chi phí vốn tăng cao.
Cuối cùng, tâm lý ưa rủi ro quá mức trên thị trường đang tạo ra một lớp rủi ro thanh khoản tiềm ẩn. Nếu một cú sốc ngoại sinh xảy ra, các positions đòn bẩy cao có thể bị giải chấp hàng loạt.
Bà Maechler cảnh báo: bất kỳ sự thay đổi đột ngột nào về lãi suất hoặc tâm lý thị trường đều khiến các hiệu ứng tiêu cực nhanh chóng lan tỏa.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Dưới góc nhìn của BIS, các dữ kiện cần được quan sát chặt chẽ trong thời gian tới bao gồm:
- Diễn biến tại eo biển Hormuz: Mức độ phong tỏa và thời gian kéo dài sẽ quyết định mức tăng của WTI/Brent và chi phí nguyên liệu công nghiệp.
- Tốc độ tăng trưởng chi tiêu đầu tư AI: Nếu các chỉ số doanh thu và lợi nhuận (EPS) từ các công ty AI không theo kịp kỳ vọng, rủi ro điều chỉnh sẽ gia tăng.
- Biến động lãi suất trái phiếu chính phủ: Mức nợ công cao sẽ làm tăng chi phí trả nợ, tác động trực tiếp đến room tài khóa của các nền kinh tế lớn.
- Hành vi của các quỹ đầu cơ: Các thực thể phi ngân hàng cần được giám sát về mức độ sử dụng đòn bẩy và khả năng hấp thụ rủi ro.
BIS nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ tính độc lập của NHTW. Đây được coi là nền tảng để duy trì ổn định giá cả (CPI, PPI) và niềm tin vào đồng nội tệ.
Trước đó, OECD cũng cảnh báo xung đột Trung Đông kéo dài có thể đẩy tăng trưởng kinh tế toàn cầu giảm mạnh, lạm phát tăng cao và buộc NHTW duy trì lãi suất cao.