Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo Financial Times, Bộ Thương mại Trung Quốc ngày 22/6 đã bổ sung 10 công ty Mỹ vào "danh sách các thực thể" bị hạn chế giao dịch. Các công ty bao gồm USA Rare Earth, MP Materials và nhà sản xuất động cơ công nghệ cao Aveox.
Động thái này nhằm đáp trả việc Washington đưa Alibaba, Baidu và BYD trở lại danh sách đen các công ty Trung Quốc bị coi là gây rủi ro an ninh quốc gia cho Mỹ. Các công ty Trung Quốc phủ nhận có quan hệ với quân đội.
Bộ Tài chính Trung Quốc đồng thời tuyên bố cấm các công ty Trung Quốc mua sản phẩm từ thêm 46 công ty quốc phòng của Mỹ.
| Chỉ số | Giá trị | Nguồn |
|---|---|---|
| Số công ty Mỹ bị hạn chế giao dịch | 10 | Bộ Thương mại Trung Quốc / Financial Times |
| Số công ty quốc phòng Mỹ bị cấm mua hàng | 46 | Bộ Tài chính Trung Quốc |
| Tỷ lệ tăng sử dụng kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc trong 5 năm | Gần gấp 3 | Phòng Thương mại EU tại Trung Quốc (tháng 4/2025) |
| Lô hàng oxit yttrium xuất khẩu sang Mỹ | 60 tấn, tăng 50% so với tổng lượng xuất khẩu kể từ tháng 4/2025 | Vietnam+ |
Báo cáo của Phòng Thương mại EU tại Trung Quốc công bố hồi tháng Tư cho thấy Bắc Kinh đã tăng gần gấp ba lần việc sử dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu trong 5 năm qua. Các nhà nghiên cứu lưu ý rằng các biện pháp của Bắc Kinh nhắm vào các điểm nghẽn thương mại.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Sự kiện này phản ánh rõ xu hướng vũ khí hóa thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Trung Quốc kiểm soát khoảng 60% sản lượng khai thác đất hiếm toàn cầu và hơn 90% công đoạn tinh chế.
Việc nhắm vào USA Rare Earth và MP Materials – hai công ty trung tâm trong nỗ lực xây dựng chuỗi cung ứng đất hiếm của Mỹ – cho thấy Bắc Kinh sẵn sàng sử dụng thương mại như vũ khí chiến lược.
Đối với thị trường hàng hóa, rủi ro gián đoạn nguồn cung đất hiếm (như neodymium, praseodymium, dysprosium) có thể đẩy giá các kim loại này tăng. Các quỹ ETF tập trung vào đất hiếm và cổ phiếu của các công ty khai thác ngoài Trung Quốc (ví dụ MP Materials) sẽ chịu áp lực biến động mạnh.
Trên thị trường ngoại hối, căng thẳng thương mại leo thang thường gây áp lực lên CNY. Tuy nhiên, đồng USD có thể hưởng lợi từ dòng vốn phòng thủ (risk-off).
Đối với lĩnh vực năng lượng và xe điện, chuỗi cung ứng pin (bao gồm đất hiếm cho động cơ điện) đối mặt với rủi ro đứt gãy. Các nhà sản xuất pin và xe điện như BYD (dù bị Mỹ đưa vào danh sách đen) có thể gặp khó khăn trong tiếp cận thị trường Mỹ.
Thị trường chứng khoán toàn cầu, đặc biệt là các cổ phiếu công nghệ và quốc phòng Mỹ có liên quan đến đất hiếm, sẽ phản ánh ngay lập tức mức định giá rủi ro địa chính trị mới.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Động thái của Trung Quốc diễn ra chưa đầy hai tuần sau khi Lầu Năm Góc đưa Alibaba, Baidu và BYD trở lại danh sách đen. Đây là vòng leo thang mới nhất trong cuộc chiến thương mại công nghệ cao.
Dữ kiện đáng chú ý: lô hàng 60 tấn oxit yttrium xuất khẩu sang Mỹ tăng 50% so với tổng lượng xuất khẩu kể từ khi Trung Quốc áp biện pháp kiểm soát xuất khẩu với một số loại đất hiếm tháng 4/2025. Điều này cho thấy Bắc Kinh vẫn duy trì dòng chảy thương mại có chọn lọc.
Các yếu tố cần theo dõi trong thời gian tới:
- Phản ứng của chính quyền Mỹ: khả năng áp thuế hoặc hạn chế đầu tư vào lĩnh vực đất hiếm của Trung Quốc.
- Biến động giá các kim loại đất hiếm trên sàn giao dịch hàng hóa (ví dụ: giá neodymium oxide, praseodymium oxide).
- Tác động đến cổ phiếu của MP Materials (NYSE: MP) và các công ty khai thác đất hiếm khác.
- Diễn biến tỷ giá USD/CNY và dòng vốn đầu tư vào thị trường mới nổi.
- Khả năng các nước đồng minh của Mỹ (Nhật Bản, EU) tăng cường dự trữ đất hiếm hoặc đẩy mạnh hợp tác khai thác thay thế.
Báo cáo từ Phòng Thương mại EU tại Trung Quốc nhấn mạnh rằng Bắc Kinh đã tăng gần gấp ba lần việc sử dụng kiểm soát xuất khẩu trong 5 năm qua. Xu hướng này có thể tiếp tục gia tăng khi cạnh tranh chiến lược Mỹ-Trung leo thang.
Nhà đầu tư cần đánh giá lại mức độ phơi nhiễm với chuỗi cung ứng đất hiếm và các ngành công nghệ cao có liên quan. Các biện pháp trả đũa qua lại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới sẽ tiếp tục tạo ra biến động ngắn hạn và tái cấu trúc dài hạn cho thị trường hàng hóa, chứng khoán và ngoại hối.