Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo số liệu từ Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) do ông Nguyễn Anh Sơn cung cấp, cán cân thương mại 5 tháng đầu năm 2026 ghi nhận mức nhập siêu 13,8 tỉ USD.
Con số này đảo chiều mạnh so với mức xuất siêu khoảng 5,1 tỉ USD của cùng kỳ năm trước.
Trong đó:
| Chỉ tiêu | Giá trị (tỉ USD) | Thay đổi so với cùng kỳ 2025 |
|---|---|---|
| Xuất khẩu | 215,7 | +19,5% |
| Nhập khẩu | 229,5 | +30,8% |
| Cán cân thương mại | -13,8 | Đảo chiều từ +5,1 |
Ông Nguyễn Anh Sơn chỉ ra bốn nguyên nhân trực tiếp khiến nhập siêu tăng cao.
Thứ nhất, xung đột Trung Đông làm đứt gãy nguồn cung năng lượng, đẩy giá dầu thế giới tăng mạnh.
Thứ hai, doanh nghiệp FDI mở rộng sản xuất và tích trữ nguyên liệu, linh kiện cho các dự án công nghệ cao.
Thứ ba, giải ngân vốn đầu tư tăng cao ở cả khu vực FDI và đầu tư công.
Thứ tư, các nhóm ngành hàng thặng dư truyền thống như dệt may, giày dép, gỗ, nông thủy sản tăng trưởng chưa cao do kinh tế thế giới bất ổn.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Bức tranh nhập siêu này phản ánh sự dịch chuyển cơ cấu đầu tư, không đơn thuần là sự yếu kém của xuất khẩu.
Các doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực điện tử, linh kiện máy tính đang đẩy mạnh nhập khẩu thiết bị và nguyên vật liệu để phục vụ các dự án mới.
Ông Nguyễn Anh Sơn dẫn chứng hàng loạt dự án lớn đang được triển khai:
- Samsung tái đầu tư nhà máy mới tại Thái Nguyên với quy mô ban đầu 1,5 tỉ USD.
- Intel chuyển dây chuyền chip từ Costa Rica về Việt Nam.
- Nhà máy điện tử BYD Việt Nam và Accton (đối tác Intel) tăng đầu tư tại Phú Thọ.
- LG đầu tư cơ sở sản xuất chất nền đóng gói bán dẫn.
- Quanta tiếp tục tăng tổng vốn đầu tư sản xuất máy tính tại Việt Nam.
- Foxconn tăng vốn cho Fulian Technology và Fushan Technology.
- Lenovo xây nhà máy mới để tăng công suất.
Dòng vốn FDI này mang tính mở rộng năng lực sản xuất dài hạn, nhưng trong ngắn hạn tạo áp lực nhập khẩu rất lớn.
Chỉ riêng mặt hàng máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đã góp phần làm đảo chiều cán cân thương mại gần 14,3 tỉ USD.
Ngoài ra, xăng dầu nhập siêu hơn 2,1 tỉ USD; đá quý, kim loại quý và sản phẩm trên 1 tỉ USD; kim loại thường là 1,26 tỉ USD.
Việc nhập khẩu xăng dầu tăng cao phản ánh áp lực chi phí năng lượng đầu vào toàn cầu, ảnh hưởng trực tiếp đến hóa chất và chất dẻo.
Chi phí vận tải hàng hóa gia tăng cũng là yếu tố làm giảm xuất khẩu sang Trung Đông, gây thêm áp lực lên cán cân thương mại.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Xung đột Trung Đông tiếp tục là biến số quan trọng ảnh hưởng đến giá năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Nếu giá dầu duy trì ở mức cao, nhập siêu năng lượng của Việt Nam có thể kéo dài trong các tháng tới.
Bên cạnh đó, các dự án FDI công nghệ cao đã ký kết sẽ tiếp tục giải ngân và nhập khẩu thiết bị, đẩy tổng kim ngạch nhập khẩu đi lên.
Khả năng hồi phục của nhu cầu thế giới đối với hàng dệt may, giày dép, gỗ, nông thủy sản còn phụ thuộc vào tăng trưởng kinh tế tại các thị trường lớn như Mỹ, châu Âu và Trung Quốc.
Nếu các mặt hàng thặng dư này không tăng tốc xuất khẩu, cán cân thương mại khó có thể sớm quay lại trạng thái thặng dư.
Các nhà hoạch định chính sách đang cân nhắc biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu và kiểm soát nhập khẩu vật tư, thiết bị phù hợp.
Theo ông Nguyễn Anh Sơn, việc đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư, cả trong và ngoài nước, vừa là cơ hội vừa là thách thức trong bối cảnh nhập siêu tăng cao.