Khoảng cách USD tự do và ngân hàng thu hẹp dưới 10 đồng: Tín hiệu kiểm soát dòng tiền phi chính thức

Ngày 3/6/2026, thị trường ngoại tệ Việt Nam ghi nhận một diễn biến hiếm thấy: giá USD trên thị trường tự do chỉ nhỉnh hơn giá bán tại ngân hàng thương mại vài đồng.

Cụ thể, USD tự do được giao dịch quanh 26.380 VND chiều mua và 26.410 VND chiều bán. Trong khi đó, giá bán USD phổ biến tại các ngân hàng thương mại là 26.402 VND, sát trần Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho phép.

Mức chênh lệch dưới 10 đồng đã được duy trì từ tháng 5/2026, khác biệt rõ so với giai đoạn trước đó khi khoảng cách thường lên tới hàng trăm đồng.

Hành vi siết quản lý thị trường vàng và tài sản số được xem là yếu tố chính khiến thị trường USD "chợ đen" giảm sức nóng.

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Theo bài viết trên VnEconomy, tỷ giá USD/VND trên thị trường tự do liên tục giảm kể từ đầu tháng 4/2026 và dần thu hẹp khoảng cách với giá bán USD tại các ngân hàng thương mại.

Nguyên nhân được chỉ ra bao gồm việc cơ quan chức năng đẩy mạnh xử lý các hoạt động vi phạm liên quan đến ngoại tệ, vàng và minh bạch tài sản số. Điều này giúp khắc phục tình trạng "lỗi và sai sót" âm kéo dài trên cán cân thanh toán.

Các số liệu cụ thể từ ngày 3/6/2026:

Các ngân hàng có mức giá mua USD cạnh tranh nhất: OCB (26.215 VND), VPBank (26.182 VND), HSBC (26.178 VND), Kiên Long Bank (26.174 VND). Trong nhóm ngân hàng có vốn Nhà nước, VietinBank mua USD ở mức 26.146 VND, cao hơn Vietcombank và BIDV (cùng 26.122 VND), trong khi Agribank mua ở mức 26.132 VND.

"Lỗi và sai sót" âm kéo dài từ 2013-2025 trong cán cân thanh toán, theo dữ liệu từ NHNN và WiGroup, phản ánh khả năng một lượng ngoại tệ đáng kể chảy ra ngoài nền kinh tế qua các kênh phi chính thức.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao?

Hiện tượng chênh lệch tỷ giá thu hẹp phản ánh sự thay đổi trong cấu trúc cung - cầu ngoại tệ.

Thứ nhất, dòng tiền đầu cơ và tích trữ USD qua kênh chợ đen đã giảm đáng kể do rủi ro pháp lý tăng lên từ các biện pháp siết quản lý thị trường vàng và tài sản số.

Thứ hai, cán cân thương mại nhập siêu từ tháng 12/2025 đến tháng 5/2026 (6 tháng liên tiếp) tạo áp lực lên cung ngoại tệ chính thức, nhưng đồng thời cũng làm giảm nhu cầu USD từ các kênh phi chính thức khi chi phí chênh lệch quá thấp, không còn hấp dẫn để kinh doanh chênh lệch giá (arbitrage).

Thứ ba, tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) trên thị trường quốc tế với DXY dao động quanh 99,24 điểm cho thấy USD chưa suy yếu, nhưng chi phí vốn bằng VND vẫn được NHNN neo giữ thông qua tỷ giá trung tâm tăng nhẹ (25.145 VND, biên độ +5%).

Sự kết hợp này tạo ra một trạng thái cân bằng mới: thanh khoản ròng trên thị trường liên ngân hàng ổn định, nhưng độ trễ chính sách (policy lag) trong việc đưa ngoại tệ từ kênh phi chính thức về hệ thống chính thức vẫn cần thêm thời gian để kiểm chứng tính bền vững.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Các chỉ số vĩ mô và hành vi thị trường cần được quan sát trong các tuần tới:

• Cán cân thương mại: Nhập siêu kéo dài 6 tháng (tháng 12/2025 - tháng 5/2026) gây áp lực lên cung ngoại tệ chính thức. Xu hướng này cần được cải thiện để giảm sức ép lên tỷ giá trong dài hạn.
• Động thái điều hành của NHNN: Tỷ giá trung tâm tăng nhẹ 4 đồng/phiên trong 3 phiên đầu tháng 6 cho thấy nhịp điều chỉnh thận trọng. Biên độ +/-5% tương ứng với mức trần 26.402 VND.
• Dòng tiền đầu cơ: Nếu chênh lệch giữa USD tự do và ngân hàng tiếp tục duy trì dưới 10 đồng, động lực kinh doanh chênh lệch giá sẽ bị triệt tiêu, giúp ổn định thị trường ngoại hối.
• Lỗi và sai sót âm: Dữ liệu từ NHNN và WiGroup cho thấy hiện tượng này đã kéo dài từ 2013-2025. Việc giảm thiểu dòng chảy phi chính thức sẽ hỗ trợ NHNN kiểm soát cung cầu ngoại tệ.
• Chỉ số DXY: Ở mức 99,24 điểm, USD chưa suy yếu rõ trên thị trường quốc tế, tạo áp lực gián tiếp lên tỷ giá VND nếu dòng vốn ngoại tiếp tục rút ròng khỏi các thị trường mới nổi.

Người đọc tự đưa ra đánh giá về triển vọng thị trường dựa trên các số liệu và yếu tố nêu trên.