Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo báo cáo từ UBND tỉnh Khánh Hòa, dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 đang đối mặt với nhiều vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng (GPMB). Mục tiêu chậm nhất đến 30/6/2026 phải hoàn thành 100% GPMB, nhưng tiến độ thực tế chưa đạt yêu cầu.
Dự án tại xã Phước Dinh có quy mô 515ha đất bị ảnh hưởng, liên quan đến 1.129 trường hợp. Trong đó, khu nhà máy chiếm 449ha (1.000 trường hợp), khu tái định cư 65ha (129 trường hợp).
| Chỉ tiêu GPMB | Số liệu đến 30/6 | Tỷ lệ |
|---|---|---|
| Xác nhận nguồn gốc đất | 1.074/1.129 trường hợp | >95% |
| Lập phương án bồi thường | 852 trường hợp / 392ha | >76% |
| Niêm yết phương án | 447 trường hợp / 33ha | — |
| Trình thẩm định phê duyệt | 321 trường hợp / 287ha | — |
| Di dời mộ | 570 ngôi mộ / 124 thân nhân + 1 tổ chức | — |
| Giải ngân vốn đầu tư | 737 tỷ đồng | ~44% |
Ông Nguyễn Minh Tuấn, Quyền Chủ tịch UBND xã Phước Dinh, cho biết khó khăn chính đến từ công tác quy chủ, xác minh nguồn gốc và quá trình sử dụng đất. Nguyên nhân do dự án kéo dài gần 15 năm, dẫn đến nhiều biến động về hiện trạng sử dụng đất.
Đáng chú ý, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Khánh Hòa đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam 4 bị can về tội "Vi phạm quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất" theo Điều 230 Bộ luật Hình sự, gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước hàng tỷ đồng.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Vướng mắc pháp lý về đất đai tại dự án Ninh Thuận 1 phản ánh một rủi ro hệ thống: chi phí cơ hội của vốn đầu tư công vào hạ tầng năng lượng. Khi tiến độ GPMB chậm, dòng tiền giải ngân bị đình trệ (mới 44% so với tổng vốn).
Đối với nhà đầu tư, đây là hiện tượng "policy lag" (độ trễ chính sách) điển hình. Khoảng trống pháp lý về xác định "sử dụng đất ổn định" theo Nghị định 88/2024/NĐ-CP và Nghị định 49/2026/NĐ-CP tạo ra rủi ro thanh khoản cho các hợp đồng BOT, BT hoặc các gói thầu xây lắp liên quan.
Hai nhóm chính sách hỗ trợ chưa được ban hành (cho hộ dân sử dụng đất nông nghiệp lấn chiếm trước và sau 1/7/2014) khiến 52ha khu tái định cư chưa thể bàn giao. Điều này kéo dài vòng quay vốn, làm tăng chi phí tài chính cho các chủ đầu tư.
Sự xuất hiện của các vụ khởi tố hình sự liên quan đến bồi thường GPMB cho thấy rủi ro pháp lý đang leo thang. Dòng tiền phòng thủ (risk-off) có thể dịch chuyển ra khỏi các mã cổ phiếu ngành xây dựng hạ tầng năng lượng trong ngắn hạn.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 đã kéo dài gần 15 năm. Trong thời gian đó, địa phương không đầu tư hạ tầng thủy lợi, khiến đất nông nghiệp không canh tác thường xuyên — gây khó khăn cho việc xác định "sử dụng đất ổn định" làm căn cứ bồi thường.
Khu vực xã Phước Dinh ghi nhận dấu hiệu phân lô, tách thửa trái phép và kê khai nhà ở không đúng thực trạng. Đây là yếu tố làm sai lệch cơ sở định giá bồi thường, ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền ngân sách.
Nhà đầu tư cần theo dõi các mốc quan trọng:
- Thời hạn chót 30/6/2026 cho GPMB 100% — nếu không đạt, tiến độ tổng thể dự án sẽ bị lùi.
- Việc ban hành hai nhóm chính sách hỗ trợ đất lấn chiếm — nếu được thông qua, rủi ro pháp lý hạ nhiệt.
- Kết quả điều tra vụ án hình sự liên quan đến 4 bị can — có thể mở rộng phạm vi ảnh hưởng đến các hợp đồng bồi thường khác.
Trên thị trường chứng khoán, các cổ phiếu ngành năng lượng, xây lắp hạ tầng có thể chịu áp lực ngắn hạn. Trong khi đó, giá trị của đồng VND và lãi suất trái phiếu chính phủ sẽ phản ánh kỳ vọng về hiệu quả giải ngân đầu tư công.