Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Công an tỉnh Thái Nguyên vừa triệt phá đường dây lừa đảo 'núp bóng' hoạt động tâm linh trên không gian mạng với hơn 28.000 nạn nhân.
Theo cơ quan công an, các đối tượng thao túng tâm lý bằng cách lợi dụng niềm tin vào yếu tố tâm linh, dẫn dụ nạn nhân chuyển tiền làm lễ, mua vật phẩm phong thủy hoặc thực hiện nghi thức 'giải hạn' trực tuyến.
Ngân hàng Nhà nước đã vận hành Hệ thống giám sát và phòng ngừa rủi ro trong thanh toán (SIMO). Tính đến ngày 29/6, SIMO phát đi hơn 4,6 triệu cảnh báo nguy cơ lừa đảo tới khách hàng.
| Chỉ tiêu | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Số nạn nhân | 28.000+ | Công an tỉnh Thái Nguyên |
| Tổng cảnh báo SIMO | 4,6 triệu | Ngân hàng Nhà nước |
| Giao dịch bị dừng/hủy | 1,5 triệu | Ngân hàng Nhà nước |
| Thất thoát ngăn chặn | 5.200 tỷ đồng | Ngân hàng Nhà nước |
Ngân hàng Thương mại cổ phần Sài Gòn-Hà Nội (SHB) đã triển khai tính năng 'Cảnh báo tài khoản nhận tiền có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo'. Hệ thống tự động đối chiếu với danh sách cảnh báo từ Bộ Công an và các cơ quan liên quan.
SHB không tự động chặn giao dịch mà cung cấp thêm dữ liệu để khách hàng cân nhắc trước khi quyết định chuyển tiền.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Khác với các vụ tấn công chiếm đoạt tài khoản, tội phạm hiện nay tập trung thao túng tâm lý. Nạn nhân tự nguyện chuyển tiền vì bị dẫn dắt bởi nỗi sợ hãi, bất an hoặc lòng tham.
Điều này khiến các biện pháp bảo mật truyền thống (OTP, xác thực sinh trắc học) không đủ để ngăn chặn rủi ro. Các ngân hàng phải chuyển từ phòng ngừa hậu giao dịch sang cảnh báo trước giao dịch.
Xu hướng này tạo áp lực gia tăng chi phí tuân thủ và đầu tư công nghệ cho các tổ chức tín dụng. Hệ thống cảnh báo sớm đòi hỏi tích hợp dữ liệu từ nhiều nguồn (cơ quan công an, nhà mạng) và xử lý thời gian thực.
Từ góc độ vĩ mô, sự thay đổi phản ánh sự dịch chuyển từ phòng ngừa rủi ro kỹ thuật sang phòng ngừa rủi ro hành vi. Điều này có thể làm chậm tốc độ xử lý giao dịch nhưng giảm thiểu tổn thất tài chính cho hệ thống.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Cuối năm 2025, Ngân hàng Nhà nước ban hành Thông tư số 77/2025/TT-NHNN sửa đổi, bổ sung Thông tư số 50/2024/TT-NHNN về an toàn, bảo mật cho dịch vụ trực tuyến trong ngành ngân hàng.
Các tổ chức tín dụng phải nâng cấp giải pháp xác thực sinh trắc học, đáp ứng yêu cầu phát hiện hành vi giả mạo bằng hình ảnh, video hay mặt nạ 3D. Định kỳ kiểm thử hệ thống bằng các kịch bản tấn công Deepfake.
Ông Lương Công Thành, Giám đốc Khối Công nghệ thông tin GPBank, khuyến nghị: khi phát hiện dấu hiệu bất thường, người dân cần liên hệ ngay với ngân hàng qua tổng đài hoặc chi nhánh, tuyệt đối không chia sẻ thông tin bảo mật, dữ liệu sinh trắc học hay mã xác thực cho bất kỳ ai.
Việc kết hợp giữa công nghệ, dữ liệu và cơ chế cảnh báo bước đầu đã ghi nhận hiệu quả. Hệ thống SIMO giúp ngăn chặn thất thoát trên 5.200 tỷ đồng chỉ trong nửa đầu năm 2025.
Những con số này cho thấy việc xây dựng các lớp phòng vệ nhiều tầng, từ chính sách quản lý, công nghệ đến nâng cao nhận thức người dùng, đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với hệ sinh thái thanh toán số.