Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Sáng 1/6, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) và Công ty TNHH Tập đoàn Metro Quảng Châu (Trung Quốc) ký thỏa thuận hợp tác chiến lược tại Hà Nội.
Lễ ký diễn ra nhân chuyến thăm của đoàn công tác TP Quảng Châu do ông Lại Chí Hồng, Phó thị trưởng, dẫn đầu.
Đây là bước cụ thể hóa các nội dung hợp tác đã được lãnh đạo cấp cao hai nước thống nhất trong chuyến thăm của Tổng Bí thư Tô Lâm tới Trung Quốc (14-17/4).
Các lĩnh vực hợp tác bao gồm:
- Quản lý, vận hành, khai thác đường sắt điện khí hóa.
- Đường sắt đô thị (metro).
- Đào tạo nguồn nhân lực.
- Phát triển mô hình đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD).
- Xây dựng hệ thống đường sắt thông minh.
VNR và Metro Quảng Châu cũng đang phối hợp chào giá gói thầu ủy thác vận hành tuyến đường sắt nhẹ tại đảo Phú Quốc.
| Dự án / Quy hoạch | Chi tiết | Nguồn |
|---|---|---|
| Đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng | Trung Quốc hỗ trợ lập báo cáo nghiên cứu khả thi, đẩy nhanh tiến độ | Phát biểu ông Đặng Sỹ Mạnh, Chủ tịch VNR |
| Quy hoạch chi tiết Đồng Đăng - Hà Nội; Móng Cái - Hạ Long - Hải Phòng | Trung Quốc hỗ trợ lập quy hoạch | Như trên |
| Hà Nội - Metro đến 2035 | 7 tuyến mới, tổng dài ~398 km, đáp ứng 35%-40% nhu cầu vận tải hành khách công cộng | VNR |
| Hà Nội - Metro sau 2035 | Thêm 5 tuyến mới, kéo dài 4 tuyến hiện hữu | VNR |
| TP.HCM - Metro đến 2035 | 6 tuyến mới, tổng dài ~183 km, đáp ứng 30%-40% thị phần vận tải hành khách công cộng | VNR |
| TP.HCM - Metro sau 2035 | Thêm 4 tuyến mới, kéo dài 5 tuyến hiện hữu, tổng dài ~327 km | VNR |
| Quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia | Khoảng 7.000 km | Phát biểu ông Lại Chí Hồng |
| Metro Quảng Châu hiện vận hành | ~1.502 km (metro, liên thành phố, đường sắt nhẹ) | Bài báo trích từ thông tin Metro Quảng Châu |
| Hàng hóa liên vận từ Quảng Châu | Chiếm ~8% sản lượng hàng vận chuyển, tương đương hơn 2.000 TEU (máy móc, linh kiện, may mặc, thực phẩm) | Bài báo |
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Thỏa thuận này phản ánh dòng vốn đầu tư và chuyển giao công nghệ - quản lý từ Trung Quốc vào hạ tầng chiến lược phía Bắc và các đô thị lớn của Việt Nam.
Metro Quảng Châu là doanh nghiệp 100% vốn nhà nước, vận hành mạng lưới ~1.502 km đường sắt tại Trung Quốc và nhiều dự án nước ngoài.
Việc ký kết diễn ra sau Tuyên bố chung về việc làm sâu sắc quan hệ Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện và thúc đẩy Cộng đồng chia sẻ tương lai Việt Nam - Trung Quốc ở mức độ cao hơn.
Đáng chú ý, hai bên hướng tới mở rộng các tuyến vận tải liên thông sang Trung Á và châu Âu, tác động trực tiếp đến logistics và chuỗi cung ứng qua cửa khẩu đường sắt.
Điều này cho thấy sự dịch chuyển của dòng vốn FDI và hợp tác kỹ thuật vào lĩnh vực hạ tầng giao thông trọng điểm, thay vì chỉ tập trung vào sản xuất công nghiệp nhẹ.
Áp lực nguồn nhân lực là một yếu tố chi phối tiến độ. Hà Nội và TP.HCM lần lượt cần 7 tuyến (398 km) và 6 tuyến (183 km) metro đến 2035.
Năng lực vận hành trong nước hiện có giới hạn. Việc ủy thác vận hành tuyến đường sắt nhẹ Phú Quốc là một thử nghiệm thực tế cho mô hình này.
Rủi ro tiềm ẩn bao gồm sự phụ thuộc vào công nghệ và quản lý của một đối tác duy nhất (Metro Quảng Châu), cũng như độ trễ chính sách (policy lag) trong phê duyệt vốn và giải phóng mặt bằng.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Mạng lưới đường sắt quốc gia Việt Nam dự kiến đạt khoảng 7.000 km theo quy hoạch đã được phê duyệt, đây là cơ sở cho sự tham gia của các nhà thầu, tư vấn và vận hành quốc tế.
Tại TP.HCM, Metro Quảng Châu đã tham gia nghiên cứu khả thi và tư vấn cho các dự án:
- Tuyến metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương).
- Tuyến metro số 4 (Đông Thạnh - Hiệp Phước).
- Dự án tàu điện nhẹ tại đảo Phú Quốc.
Hai bên cũng hướng tới hợp tác tại dự án đường sắt Bàu Bàng - Cái Mép và các chương trình đào tạo nhân lực chuyên ngành.
Ông Lại Chí Hồng đề nghị sớm thành lập liên danh để xúc tiến các dự án cụ thể.
Về mặt kỹ thuật, VNR đề nghị chia sẻ kinh nghiệm quản lý, vận hành đường sắt liên đô thị; khai thác đường sắt điện khí hóa khổ tiêu chuẩn; phát triển mô hình TOD và hệ thống đường sắt thông minh.
Trong hoạt động vận tải liên vận, hàng hóa từ Quảng Châu chiếm ~8% sản lượng (trên 2.000 TEU) với các mặt hàng chủ lực: máy móc, linh kiện, hàng may mặc, thực phẩm, đồ gia dụng, văn phòng phẩm.
Tổng Bí thư Tô Lâm đã đi tàu từ Trung Quốc về Việt Nam, cho thấy tín hiệu chính trị mạnh mẽ cho việc thúc đẩy kết nối đường sắt xuyên biên giới.
Việt Nam cũng sẽ lập phòng thí nghiệm công nghệ đường sắt nhằm từng bước tự chủ về công nghệ và nhân lực.