Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo tờ The Wall Street Journal, Ngân hàng Thế giới (WB) đã quyết định bãi bỏ một mục tiêu quan trọng về tài chính khí hậu sau nhiều tháng chịu sức ép từ Mỹ, cổ đông lớn nhất và có quyền phủ quyết trên thực tế tại WB.
Quyết định này được xem là dấu hiệu mới nhất cho thấy chính quyền Tổng thống Donald Trump đang từng bước thay đổi định hướng hợp tác quốc tế về ứng phó với biến đổi khí hậu.
Cụ thể, WB hôm 30/6 thông báo sẽ gia hạn Kế hoạch Hành động về Biến đổi Khí hậu, nhưng đồng thời chấm dứt mục tiêu dành 45% tổng nguồn vốn tài trợ cho các dự án mang lại lợi ích về khí hậu.
Quyết định được đưa ra sau nhiều tháng đàm phán căng thẳng giữa các cổ đông của WB. Nhiều nước châu Âu cùng các quốc gia đang phát triển vay vốn WB đã vận động giữ nguyên mục tiêu tài chính khí hậu và bảo vệ kế hoạch hành động khí hậu song chính quyền Mỹ đã thúc đẩy việc bãi bỏ mục tiêu này.
Trong thư gửi nhân viên, Chủ tịch WB Ajay Banga khẳng định hoạt động của ngân hàng trong lĩnh vực khí hậu sẽ vẫn tiếp tục và luôn dựa trên nhu cầu của các quốc gia vay vốn, nhằm hỗ trợ các nước thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững.
Động thái này diễn ra chỉ vài tháng sau khi Tổng thống Trump rút Mỹ khỏi UNFCCC, hiệp định khí hậu quan trọng nhất thế giới. Trước đó, Mỹ cũng đã thúc đẩy WB và các ngân hàng phát triển đa phương tăng tài trợ cho các dự án nhiên liệu hóa thạch.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent từng cho rằng mục tiêu tài chính khí hậu của WB làm giảm hiệu quả hoạt động, bóp méo các quyết định kinh tế và khiến ngân hàng xa rời sứ mệnh phát triển cốt lõi.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Quyết định hủy mục tiêu 45% vốn tài trợ cho khí hậu của WB phản ánh một sự điều chỉnh chiến lược trong dòng vốn phát triển toàn cầu. Dưới góc nhìn của nhà đầu tư, đây là tín hiệu về sự thay đổi trong ưu tiên phân bổ vốn từ các tổ chức tài chính đa phương.
Trước hết, việc Mỹ thúc đẩy bãi bỏ mục tiêu này cho thấy chi phí vốn cho các dự án năng lượng tái tạo có thể đối mặt với rủi ro chính sách gia tăng. Ngược lại, các dự án nhiên liệu hóa thạch có thể nhận được dòng vốn ưu đãi hơn từ WB và các ngân hàng phát triển đa phương.
Thứ hai, quyết định này phản ánh tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) ở cấp độ chính sách đối với các cam kết khí hậu. Khi cổ đông lớn nhất của WB (Mỹ) thay đổi định hướng, các quốc gia đang phát triển vay vốn WB sẽ phải tìm kiếm nguồn tài chính khí hậu thay thế, có thể từ các quỹ đầu tư tư nhân hoặc các tổ chức đa phương khác.
Thứ ba, dữ liệu từ WB cho thấy trong giai đoạn 2022–2024, các nền kinh tế đang phát triển đã phải chi trả số tiền nợ gốc và lãi vay nước ngoài vượt số vốn vay mới tới 741 tỷ USD. Điều này cho thấy áp lực thanh khoản ròng đang rất lớn, và việc mất đi một kênh tài trợ khí hậu có thể làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt vốn cho các dự án xanh.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Dưới đây là các yếu tố mà nhà đầu tư cần đưa vào bối cảnh phân tích:
- WB gia hạn Kế hoạch Hành động về Biến đổi Khí hậu nhưng chấm dứt mục tiêu 45% vốn tài trợ cho khí hậu. Điều này tạo ra sự không chắc chắn về tỷ lệ phân bổ vốn thực tế cho các dự án năng lượng sạch trong tương lai.
- Mỹ rút khỏi UNFCCC, hiệp định khí hậu quan trọng nhất thế giới, chỉ vài tháng trước quyết định của WB. Động thái này củng cố xu hướng giảm cam kết khí hậu ở cấp độ liên chính phủ.
- Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent lập luận rằng mục tiêu tài chính khí hậu làm giảm hiệu quả hoạt động và bóp méo các quyết định kinh tế. Quan điểm này có thể ảnh hưởng đến các chính sách tín dụng của các ngân hàng phát triển khác.
- Trong giai đoạn 2022–2024, các nền kinh tế đang phát triển chi trả nợ gốc và lãi vay nước ngoài vượt số vốn vay mới tới 741 tỷ USD. Con số này phản ánh dòng tiền ròng âm và hạn chế khả năng đầu tư vào các dự án dài hạn, bao gồm cả năng lượng tái tạo.
Nhà đầu tư theo dõi các thị trường năng lượng, đặc biệt là cổ phiếu ngành dầu khí và năng lượng tái tạo, cần đánh giá lại kỳ vọng về dòng vốn ưu đãi từ các tổ chức đa phương. Sự thay đổi này có thể tạo ra sự phân hóa rõ rệt giữa các doanh nghiệp trong lĩnh vực nhiên liệu hóa thạch và năng lượng sạch.