Từ kế hoạch thu phí cao tốc Bắc-Nam: Áp lực thanh khoản ngân sách và tác động đến dòng tiền đầu tư hạ tầng

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Theo Cục Đường bộ Việt Nam (Bộ Xây dựng), 12 dự án thành phần thuộc tuyến cao tốc Bắc-Nam giai đoạn 2021-2025 sẽ chính thức thu phí từ ngày 15/7/2026. Các đoạn bao gồm: Bãi Vọt-Hàm Nghi, Hàm Nghi-Vũng Áng, Vũng Áng-Bùng, Bùng-Vạn Ninh, Vạn Ninh-Cam Lộ, Quảng Ngãi-Hoài Nhơn, Hoài Nhơn-Quy Nhơn, Quy Nhơn-Chí Thạnh, Chí Thạnh-Vân Phong, Vân Phong-Nha Trang, Cần Thơ-Hậu Giang, Hậu Giang-Cà Mau.

Trước đó, từ 22h ngày 2/3/2026, 5 đoạn cao tốc thuộc giai đoạn 2017-2020 đã vận hành thu phí: Mai Sơn-Quốc lộ 45, Quốc lộ 45-Nghi Sơn, Nghi Sơn-Diễn Châu, Vĩnh Hảo-Phan Thiết và Phan Thiết-Dầu Giây.

Bốn Trung tâm Quản lý hệ thống giao thông thông minh (TMC) trên tuyến Bắc-Nam giai đoạn 2017-2021 đã giúp giảm 30-50% số vụ tai nạn giao thông, theo đánh giá của Cục Đường bộ.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Việc mở rộng thu phí trên các đoạn cao tốc mới tạo ra một nguồn thu ngân sách ổn định từ phí sử dụng đường bộ. Trong giai đoạn thử nghiệm 3 tháng, 5 đoạn đầu đã thu về 944 tỷ đồng, tương đương trung bình khoảng 10,4 tỷ đồng/ngày. Nếu mở rộng lên 17 đoạn (5 cũ + 12 mới), quy mô dòng tiền thu phí có thể tăng gấp 3-4 lần, đưa tổng thu phí cao tốc hàng năm lên mức 10.000-15.000 tỷ đồng.

Xét từ góc độ tài khóa, nguồn thu này giúp giảm áp lực vay nợ cho các dự án BOT và ngân sách Trung ương. Tuy nhiên, chi phí vận hành và bảo trì cũng gia tăng. Hiện vốn bảo trì đường bộ mới giải ngân 29,6% (1.844/6.229 tỷ), cho thấy độ trễ trong giải ngân vẫn là rủi ro thanh khoản đối với các nhà thầu và nhà đầu tư hạ tầng.

Đối với thị trường chứng khoán, nhóm cổ phiếu xây dựng hạ tầng (VCG, CTD, HBC, HHV) có thể hưởng lợi từ dòng tiền đầu tư công duy trì. Ngược lại, chi phí vận tải tăng do phí cao tốc có thể ảnh hưởng đến biên lợi nhuận của các doanh nghiệp logistics và vận tải hàng hóa.

Trên thị trường trái phiếu, các dự án BOT cao tốc thường phát hành trái phiếu doanh nghiệp. Việc thu phí ổn định giúp cải thiện dòng tiền để trả lãi và gốc, giảm rủi ro vỡ nợ. Tuy nhiên, cần theo dõi tiến độ hoàn thiện thủ tục bàn giao 652 km (21,1%) còn lại, vì nếu chậm sẽ ảnh hưởng đến kế hoạch thu phí tổng thể.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Cục Đường bộ Việt Nam cho biết sẽ hoàn thiện Đề án thu phí các dự án cao tốc hợp vốn ngân sách Trung ương và địa phương trong quý IV/2026. Điều này có thể dẫn đến thay đổi về mức phí hoặc cơ chế phân bổ doanh thu.

Về trạm dừng nghỉ, hiện mới có 11/21 trạm cơ bản hoàn thành. Ba trạm còn lại trên tuyến phía Đông (La Sơn-Hòa Liên, hầm Đèo Cả, Mỹ Thuận-Cần Thơ) đang được chỉ đạo khẩn trương hoàn thiện thủ tục. Trạm Vĩnh Hảo-Phan Thiết Km144 sẽ giải quyết vướng mắc mặt bằng trước 15/7.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Cục Đường bộ đã tiếp nhận bàn giao 397 km (gồm 379 km 6 dự án cao tốc Bắc-Nam và 18 km cao tốc Biên Hòa-Vũng Tàu). Tốc độ bàn giao này cho thấy khối lượng đầu tư hạ tầng vẫn đang được đẩy mạnh.

Các chỉ số cần theo dõi trong nửa cuối năm 2026:

• Doanh thu phí thực tế từ 12 đoạn mới sau ngày 15/7.
• Tiến độ giải ngân vốn bảo trì (mục tiêu 38% trong 6 tháng đầu năm, hiện đạt 29,6%).
• Số lượng trạm dừng nghỉ hoàn thành đúng hạn (trước 15/7).
• Kết quả Đề án thu phí hợp vốn ngân sách (quý IV/2026) – có thể tác động đến cổ phiếu BOT như HHV, CII.

Nhà đầu tư cần lưu ý rằng việc thu phí cao tốc là một nguồn thu ngân sách quan trọng, nhưng cũng đồng thời làm tăng chi phí vận tải, gây áp lực lên lạm phát CPI thông qua giá cước vận chuyển hàng hóa. Trong bối cảnh Ngân hàng Nhà nước đang duy trì chính sách tiền tệ thận trọng, tác động này có thể ảnh hưởng đến quyết định lãi suất điều hành.