Từ đề xuất bổ sung SDR và quyền chọn ngoại tệ: Nhìn lại cấu trúc và thanh khoản dự trữ ngoại hối Việt Nam

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 50/2014/NĐ-CP về quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước. Động thái này diễn ra sau hơn 10 năm thực hiện khung pháp lý hiện hành.

Theo nguồn tin từ VietnamPlus, dự thảo tập trung vào bốn nhóm nội dung chính: nguồn hình thành dự trữ, nguyên tắc đầu tư, cơ chế phối hợp liên ngành và các công cụ can thiệp thị trường.

Dữ liệu từ NHNN cho thấy quy mô dự trữ ngoại hối đã trải qua biến động lớn trong thập kỷ qua:

Nguyên nhân chính dẫn đến sự sụt giảm gần 24,2 tỷ USD so với đỉnh được NHNN quy chiếu về chu kỳ tăng lãi suất mạnh của Fed, căng thẳng địa chính trị, biến động giá năng lượng và những bất ổn của kinh tế thế giới.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Điểm mới đáng chú ý nhất là đề xuất bổ sung Quyền rút vốn đặc biệt (SDR) của IMF vào nguồn hình thành dự trữ ngoại hối nhà nước. SDR là tài sản dự trữ quốc tế do IMF phân bổ, không phải tiền mặt hay trái phiếu truyền thống.

Việc hạch toán SDR vào quỹ dự trữ chính thức giúp NHNN gia tăng quy mô tài sản dự trữ mà không cần huy động thêm ngoại tệ thực tế từ thị trường. Đây là công cụ tinh chỉnh bảng cân đối tài sản của ngân hàng trung ương.

Về nguyên tắc đầu tư vàng, NHNN đề xuất loại bỏ mục tiêu sinh lời khỏi hoạt động đầu tư vàng. Lý do được đưa ra: vàng không tạo thu nhập định kỳ như trái phiếu hay công cụ tài chính khác. Giá trị vàng chỉ được phản ánh qua đánh giá lại hoặc khi bán ra.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các ngân hàng trung ương nắm giữ vàng chủ yếu nhằm đa dạng hóa danh mục, phòng ngừa rủi ro, bảo đảm thanh khoản và hỗ trợ đồng nội tệ, thay vì theo đuổi lợi nhuận.

Về công cụ can thiệp, dự thảo bổ sung quyền chọn ngoại tệ và vàng bên cạnh các nghiệp vụ mua, bán và hoán đổi hiện hành. Đây là công cụ được nhiều ngân hàng trung ương trên thế giới sử dụng.

Thống đốc NHNN được trao quyền chủ động hơn trong quyết định phương án can thiệp, thay vì phải xây dựng cơ chế theo từng thời kỳ. Điều này giúp rút ngắn độ trễ chính sách (policy lag) trước các biến động thị trường.

Dự thảo cũng bổ sung quy định về giao dịch ngoại tệ giữa dự trữ ngoại hối chính thức với tổ chức tín dụng bị rút tiền hàng loạt. Đây là cơ chế hỗ trợ thanh khoản bằng ngoại tệ trong tình huống khẩn cấp.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Bối cảnh vĩ mô hiện tại đặt ra áp lực lên dự trữ ngoại hối Việt Nam từ nhiều phía:

• Chu kỳ thắt chặt tiền tệ toàn cầu vẫn còn dư âm, dòng vốn ngoại có xu hướng rút ròng khỏi các thị trường mới nổi.
• Biến động giá năng lượng và hàng hóa cơ bản tác động trực tiếp đến cán cân thương mại và nhu cầu ngoại tệ nhập khẩu.
• Áp lực tỷ giá USD/VND vẫn hiện hữu, đòi hỏi NHNN phải có công cụ can thiệp linh hoạt.

Dự thảo mới tạo ra những thay đổi về cấu trúc quản lý dự trữ, nhưng hiệu quả thực tế phụ thuộc vào khả năng vận hành và phối hợp giữa NHNN với Bộ Tài chính.

Cơ chế phối hợp được làm rõ: Bộ Tài chính tiếp tục gửi ngoại tệ của Kho bạc Nhà nước tại NHNN, trình Thủ tướng phê duyệt hạn mức ngoại tệ giữ lại cho chi ngân sách. Phần còn lại bổ sung vào dự trữ ngoại hối nhà nước.

Quy định xử lý trường hợp ngân sách thiếu hụt nguồn ngoại tệ cũng được bổ sung, tạo cơ chế điều phối và cân đối ngoại tệ rõ ràng hơn giữa các cơ quan.

Đối với nhà đầu tư và trader trên các thị trường tài chính, những tín hiệu này cho thấy NHNN đang chuẩn bị bộ công cụ can thiệp thị trường linh hoạt hơn, có thể tác động đến biến động tỷ giá và giá vàng trong nước trong trung hạn.