Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo phản ánh từ Báo điện tử Tuổi Trẻ ngày 12/7, nhiều doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu tại TP.HCM và phía Nam đang chịu áp lực chiết khấu rất thấp.
Cụ thể, chiết khấu dao động ở mức chỉ khoảng 50 đồng/lít xăng, dầu tùy thời điểm. Có thời điểm chiết khấu rơi về vài chục đồng/lít hoặc thậm chí 0 đồng.
Một cửa hàng bán lẻ tại Quảng Ngãi ghi nhận mức chiết khấu với xăng E10 là 370 đồng/lít, dầu là 270 đồng/lít. Đại diện cửa hàng này khẳng định: "Với mức chiết khấu này mà bán thì lỗ chắc rồi".
| Chỉ tiêu | Giá trị | Nguồn |
|---|---|---|
| Chiết khấu bán lẻ (thời điểm thấp) | ~50 đồng/lít | Doanh nghiệp bán lẻ phía Nam (Tuổi Trẻ) |
| Chiết khấu xăng E10 (Quảng Ngãi) | 370 đồng/lít | Cửa hàng bán lẻ tại Quảng Ngãi (Tuổi Trẻ) |
| Chiết khấu dầu (Quảng Ngãi) | 270 đồng/lít | Cửa hàng bán lẻ tại Quảng Ngãi (Tuổi Trẻ) |
| Giá xăng E10 RON95-III (thời điểm khảo sát) | 20.003 đồng/lít | Tuổi Trẻ |
Ông Giang Chấn Tây - Giám đốc Công ty TNHH MTV Bội Ngọc (Trà Vinh) - cho rằng quan điểm "chiết khấu do các bên tự thỏa thuận" hiện nay còn mang tính hình thức. Thực tế, mức chiết khấu thay đổi liên tục theo ngày, thậm chí theo giờ.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Bản chất vấn đề nằm ở sự mất cân bằng quyền lực trong chuỗi cung ứng: doanh nghiệp đầu mối (bán buôn) áp đặt chiết khấu một chiều, khiến doanh nghiệp bán lẻ không có đủ biên lợi nhuận để bù đắp chi phí vận hành.
Chi phí vận hành của cửa hàng bán lẻ bao gồm: nhân sự, hạ tầng kho bãi, bảo đảm an toàn phòng chống cháy nổ. Các chi phí này là định phí, không giảm theo giá xăng dầu.
Khi chiết khấu chỉ còn vài chục đồng/lít, mỗi lít xăng bán ra tạo ra thua lỗ. Tuy nhiên, doanh nghiệp bán lẻ không thể tự ý ngừng bán vì sẽ gây đứt gãy nguồn cung cục bộ, ảnh hưởng đến đời sống xã hội.
Điều này tạo ra một nghịch lý: doanh nghiệp bán lẻ buộc phải tiếp tục bán hàng dù biết chắc lỗ, làm suy giảm dòng tiền ròng và gia tăng rủi ro thanh khoản.
Nhìn từ góc độ vĩ mô, đây là biểu hiện của "độ trễ chính sách" (policy lag): cơ chế điều hành giá xăng dầu hiện tại chưa kịp thích ứng với biến động chi phí đầu vào và chi phí vận hành thực tế.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Ông Giang Chấn Tây kiến nghị Bộ Công thương cho phép doanh nghiệp bán lẻ có quyền ngưng nhập hàng nếu chưa đạt thỏa thuận về mức chiết khấu. Tuy nhiên, ông thừa nhận điều này sẽ gây đứt gãy nguồn cung cục bộ.
Đại diện một doanh nghiệp bán lẻ tại TP.HCM đề xuất hai giải pháp cụ thể:
- Nhà nước quy định mức chiết khấu tối thiểu để doanh nghiệp bán lẻ bù đắp chi phí vận hành và có lãi định mức.
- Hoặc trao quyền cho doanh nghiệp bán lẻ tự quyết định giá bán lẻ dựa trên giá bán buôn do đầu mối công bố, vận hành theo cơ chế thị trường hoàn toàn.
Các doanh nghiệp nhấn mạnh rằng chỉ khi mỗi chủ thể kinh doanh đều độc lập và tự chịu trách nhiệm về hiệu quả của mình, thị trường xăng dầu mới thực sự minh bạch, cạnh tranh và phát triển lành mạnh.
Văn bản kiến nghị đã được ông Tây gửi đến Chính phủ và Bộ Công thương vào ngày 11/7. Diễn biến tiếp theo cần theo dõi là phản hồi từ cơ quan quản lý và các điều chỉnh trong dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu mới.