Từ cảnh báo khủng hoảng nguồn cung dầu kéo dài 2 năm của Malaysia: Áp lực chi phí và tâm lý phòng thủ trên thị trường năng lượng

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Ngày 29/6, Bộ trưởng Kinh tế Malaysia, ông Akmal Nasrullah Mohd Nasir, đưa ra cảnh báo chính thức tại Quốc hội về rủi ro nguồn cung dầu mỏ toàn cầu. Ông nhấn mạnh sự sụt giảm giá dầu thô gần đây không đồng nghĩa với việc áp lực kinh tế đã chấm dứt.

Theo Bộ trưởng Akmal, cuộc khủng hoảng nguồn cung toàn cầu dự kiến sẽ còn tác động đến thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng trong vòng 1 đến 2 năm tới. Quá trình phục hồi sẽ diễn ra dần dần và thị trường chỉ có thể bắt đầu ổn định từng bước từ quý 3 năm 2026.

Điều kiện tiên quyết để thị trường ổn định là tình hình địa chính trị và các tuyến đường thương mại quốc tế phải được duy trì thông suốt.

Nguyên nhân của cuộc khủng hoảng bắt nguồn từ xung đột giữa Mỹ-Israel với Iran vào cuối tháng 2/2026. Sự kiện này đã gây ra những lo ngại sâu sắc về chi phí logistics, lạm phát và niềm tin của nhà đầu tư.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Dữ liệu từ Malaysia cho thấy một bức tranh hai mặt rõ rệt. Một mặt, các chỉ số kinh tế cơ bản vẫn phục hồi mạnh: tăng trưởng GDP quý 1/2026 đạt 5,4%. Kim ngạch xuất khẩu 5 tháng đầu năm 2026 tăng 24,3%, đạt gần 200 tỷ USD.

Dòng vốn FDI và các dự án đầu tư được phê duyệt duy trì ở mức cao, hứa hẹn tạo ra hơn 50.000 việc làm mới. Mặt khác, áp lực chi phí đầu vào đang gia tăng mạnh mẽ, đặc biệt ở các lĩnh vực vận tải, nông nghiệp và xây dựng.

Chi phí vận tải đường biển tăng gần gấp đôi, trong khi phí bảo hiểm tàu hàng tại các tuyến đường rủi ro tăng tới 16 lần. Điều này phản ánh rõ ràng tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) đang lan rộng trong ngành năng lượng và logistics.

Giá phân bón dự kiến tăng 15-20% do phụ thuộc vào nhập khẩu, gây áp lực lên ngành nông nghiệp. Đây là một ví dụ điển hình về hiệu ứng lan tỏa (spillover effect) từ cú sốc nguồn cung năng lượng sang các ngành sản xuất khác.

Mức độ biến động giá dầu Brent từ 144,50 USD/thùng xuống 70,67 USD/thùng trong vòng chưa đầy 3 tháng cho thấy độ trễ chính sách (policy lag) và sự thiếu vắng các cơ chế bình ổn hiệu quả trên thị trường toàn cầu. Dòng tiền ròng trong lĩnh vực năng lượng đang có xu hướng dịch chuyển khỏi các tài sản rủi ro cao.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Chính phủ Malaysia khẳng định sẽ không thụ động chờ đợi sự phục hồi hoàn toàn. Họ sẽ tiếp tục thực hiện các biện pháp giám sát và can thiệp liên tục để bảo vệ các hộ gia đình cũng như các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME).

Về an ninh cung ứng, kho dự trữ gạo quốc gia của Malaysia hiện đủ đáp ứng nhu cầu trong thời gian từ 5 đến 6 tháng. Nguồn cung nhiên liệu được đảm bảo ổn định ít nhất đến tháng 8/2026.

Một diễn biến đáng chú ý khác là Malaysia đang cân nhắc mua dầu từ Nga để đảm bảo nguồn cung nội địa. Chiến lược duy trì quan hệ cân bằng với nhiều đối tác và tiếp cận linh hoạt trong đối ngoại giúp Malaysia tăng cường khả năng bảo đảm an ninh năng lượng.

Các yếu tố cần theo dõi trong giai đoạn tới:

• Diễn biến địa chính trị tại Trung Đông, đặc biệt là xung đột Mỹ-Israel với Iran.
• Khả năng phục hồi của các tuyến đường thương mại quốc tế.
• Mức độ ổn định của giá dầu Brent trong vùng 70-80 USD/thùng.
• Tác động của chi phí logistics và bảo hiểm lên chuỗi cung ứng toàn cầu.
• Phản ứng chính sách từ các ngân hàng trung ương lớn (FED, ECB) trước áp lực lạm phát.

Thị trường dầu mỏ thế giới đang trong giai đoạn chạy đua săn tìm nguồn cung. Tại Biển Bắc, các nhà giao dịch đã đưa ra 40 lệnh chào mua trong một tuần, nhưng chỉ có 4 lệnh trong số đó nhận được phản hồi chào hàng từ phía người bán. Điều này cho thấy mức độ khan hiếm nguồn cung thực tế.

Mỹ dự kiến nới lỏng cấm vận Venezuela, cấp phép cho các công ty quốc tế hoạt động nhằm tăng sản lượng dầu. IEA cũng đã nâng dự báo nguồn cung dầu mỏ toàn cầu năm 2025 lên mức tăng 2,5 triệu thùng/ngày.