Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Ngày 29/6, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi chỉ thị các bộ trưởng liên quan thúc đẩy thử nghiệm khai thác đất hiếm quy mô công nghiệp tại vùng biển Thái Bình Dương ngoài khơi nước này.
Khu vực được chọn là vùng biển ngoài khơi đảo Minamitorishima, cách Tokyo khoảng 1.900 km về phía Đông Nam.
Kế hoạch này dựa trên thành công của tàu nghiên cứu Chikyu thuộc Cơ quan Khoa học và Công nghệ Biển-Trái đất Nhật Bản hồi tháng 2/2026. Tàu đã thu gom thành công bùn chứa nguyên tố đất hiếm ở độ sâu khoảng 5.600 mét.
Bảng dưới đây tổng hợp các thông số chính từ nguồn tin TTXVN/Vietnam+:
| Yếu tố | Chi tiết |
|---|---|
| Địa điểm | Vùng biển ngoài khơi đảo Minamitorishima, cách Tokyo ~1.900 km về phía Đông Nam |
| Độ sâu thu gom thành công | ~5.600 mét |
| Khối lượng bùn dự kiến khai thác thử nghiệm mỗi ngày | 350 tấn |
| Mốc thời gian thử nghiệm quy mô đầy đủ | Năm 2027 |
| Động thái từ Trung Quốc (cùng ngày 29/6) | Bổ sung thêm nhiều tổ chức, doanh nghiệp Nhật Bản vào danh sách kiểm soát xuất khẩu, cấm hoặc siết chặt xuất khẩu hàng lưỡng dụng, bao gồm đất hiếm |
| Mục tiêu chiến lược | Nâng cao tính khả thi thương mại và phát triển công nghệ tinh luyện; giảm phụ thuộc vào nhập khẩu đất hiếm nặng từ Trung Quốc |
Như vậy, Nhật Bản đang chuyển từ giai đoạn thăm dò sang thử nghiệm công nghiệp, đồng thời đối mặt với áp lực từ chính sách kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Đất hiếm là nguyên liệu then chốt cho sản xuất nam châm vĩnh cửu trong xe điện (EV), turbine gió, và thiết bị quốc phòng. Sự phụ thuộc của Nhật Bản vào nguồn cung từ Trung Quốc tạo ra rủi ro địa chính trị rõ rệt.
Động thái của Tokyo diễn ra trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc theo hướng đa dạng hóa. Các quốc gia như Mỹ, Đức, Australia cũng đang đẩy mạnh chuỗi cung ứng đất hiếm nội địa.
Các yếu tố tác động đến dòng tiền và giá cả trên thị trường hàng hóa:
- Giá đất hiếm: Kỳ vọng nguồn cung mới từ Nhật Bản (dù còn xa) có thể tạo áp lực giảm giá dài hạn, nhưng trong ngắn hạn, siết chặt xuất khẩu từ Trung Quốc đẩy giá tăng.
- Cổ phiếu liên quan: Các doanh nghiệp khai thác đất hiếm (ví dụ Lynas Rare Earths, MP Materials) hưởng lợi từ xu hướng đa dạng hóa nguồn cung.
- Forex: Đồng Yên Nhật có thể chịu áp lực từ chi phí đầu tư vào công nghệ khai thác và tinh luyện; nhưng giảm phụ thuộc nhập khẩu có thể cải thiện cán cân thương mại dài hạn.
- Crypto: Tác động gián tiếp qua chi phí sản xuất thiết bị khai thác (không trực tiếp).
Rủi ro thanh khoản trong ngắn hạn chủ yếu đến từ các lệnh trừng phạt thương mại và chi phí vốn cho dự án khai thác biển sâu.
Dòng tiền mang tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) đối với các tài sản phụ thuộc vào chuỗi cung ứng Trung Quốc, nhưng lại hướng đến các công ty công nghệ tinh luyện và thiết bị khai thác.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Ngoài dự án Minamitorishima, Nhật Bản còn hợp tác với các đối tác như Sojitz để phát triển mỏ đất hiếm tại Việt Nam và Malaysia, cùng với Lynas Rare Earths của Australia.
Đức đã vận hành nhà máy tái chế và sản xuất nam châm đất hiếm tại Pforzheim, công suất 750 tấn nam châm/năm.
Mỹ xác định samarium là khoáng sản có nguy cơ gián đoạn cao nhất, có thể gây thiệt hại hàng tỷ USD cho nền công nghiệp.
Các dữ kiện cần theo dõi trong thời gian tới:
- Tiến độ thử nghiệm khai thác 350 tấn/ngày vào năm 2027 và kết quả công nghệ tinh luyện.
- Phản ứng tiếp theo từ Trung Quốc: mở rộng danh sách kiểm soát xuất khẩu hay áp thuế?
- Biến động giá các kim loại đất hiếm (neodymium, praseodymium, dysprosium) trên thị trường giao ngay.
- Chính sách hỗ trợ từ chính phủ Nhật Bản về tài chính cho dự án khai thác biển sâu.
- Khả năng hợp tác với các nước ASEAN (Việt Nam, Malaysia) để đa dạng hóa nguồn cung.
Thông tin trên được tổng hợp từ bài viết của TTXVN/Vietnam+ và các nguồn liên quan. Người đọc tự đánh giá rủi ro và cơ hội.