Báo cáo Đánh giá Thống kê năng lượng thế giới 2026 do Viện Năng lượng công bố cho thấy bức tranh chuyển đổi năng lượng toàn cầu vẫn diễn ra nhưng chưa thể thay thế vai trò chủ đạo của nhiên liệu hóa thạch. Dữ liệu trong giai đoạn 2020-2025 cung cấp góc nhìn định lượng cho nhà đầu tư về dòng vốn và áp lực cung-cầu trên thị trường năng lượng.
Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo Viện Năng lượng, tỷ trọng điện trong tổng nguồn cung năng lượng toàn cầu tăng từ 17,1% (2020) lên 19,3% (2025), phản ánh quá trình điện khí hóa giao thông, tòa nhà và sản xuất công nghiệp. Năng lượng tái tạo (gió, mặt trời, sinh khối, địa nhiệt) cũng tăng từ 3,9% lên 5,9%.
Tuy nhiên, nhiên liệu hóa thạch vẫn chiếm 86,3% tổng nguồn cung năm 2025, chỉ giảm 1,2 điểm % so với mức 87,5% của năm 2020. Các thành phần cụ thể gồm dầu mỏ 33,5%, khí tự nhiên 25,1% và than đá 27,7%.
| Chỉ số | 2020 | 2025 | Thay đổi (điểm %) |
|---|---|---|---|
| Tỷ trọng điện trong tổng nguồn cung | 17,1% | 19,3% | +2,2 |
| Tỷ trọng năng lượng tái tạo (gió, mặt trời, sinh khối, địa nhiệt) | 3,9% | 5,9% | +2,0 |
| Tỷ trọng nguồn phát thải carbon thấp (tái tạo + thủy điện + hạt nhân) | 12,5% | 13,7% | +1,2 |
| Tỷ trọng nhiên liệu hóa thạch | 87,5% | 86,3% | -1,2 |
| - Dầu mỏ | - | 33,5% | - |
| - Khí tự nhiên | - | 25,1% | - |
| - Than đá | - | 27,7% | - |
| Tăng trưởng nhu cầu năng lượng trung bình năm | - | 1,4% | - |
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Nguyên nhân cốt lõi khiến nhiên liệu hóa thạch chưa thể bị thay thế nằm ở tốc độ tăng nhu cầu năng lượng toàn cầu 1,4%/năm. Sự gia tăng dân số, phát triển kinh tế, nâng cao mức sống cùng với nhu cầu điện cho AI, trung tâm dữ liệu, công nghiệp và làm mát tạo ra áp lực cầu mới liên tục.
Báo cáo chỉ ra rằng phần lớn công suất năng lượng tái tạo mới đang đáp ứng nhu cầu gia tăng, thay vì thay thế trực tiếp lượng nhiên liệu hóa thạch hiện có. Điều này khiến cả hai khu vực cùng tăng về quy mô tuyệt đối.
Đối với nhà đầu tư, điều này đồng nghĩa với việc dòng vốn vào năng lượng tái tạo không làm giảm ngay lập tức nhu cầu đối với dầu, khí và than. Thị trường hàng hóa năng lượng vẫn được hỗ trợ bởi nhu cầu thực, đặc biệt từ các lĩnh vực vận tải, hàng không, vận tải biển và công nghiệp nặng vốn phụ thuộc chủ yếu vào nhiên liệu hóa thạch.
Bên cạnh đó, an ninh năng lượng ngày càng trở thành ưu tiên song hành với mục tiêu giảm phát thải carbon. Sau các biến động nguồn cung khí đốt tại châu Âu và bất ổn địa chính trị ở Trung Đông, nhiều quốc gia coi phát triển năng lượng tái tạo không chỉ là giải pháp khí hậu mà còn là biện pháp giảm phụ thuộc nhập khẩu.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Các yếu tố sau đây sẽ tiếp tục định hình thị trường năng lượng trong trung hạn:
- Tốc độ tăng trưởng nhu cầu điện từ trung tâm dữ liệu và AI – nếu vượt kỳ vọng, áp lực lên nhiên liệu hóa thạch càng lớn.
- Chính sách năng lượng của các nền kinh tế lớn (EU, Mỹ, Trung Quốc) về trợ cấp tái tạo và thuế carbon.
- Diễn biến địa chính trị tại Trung Đông và Nga – ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung dầu và khí.
- Tiến độ công nghệ lưu trữ điện (pin, thủy điện tích năng) – quyết định khả năng tích hợp năng lượng tái tạo vào lưới điện.
- Biến động giá dầu Brent và WTI – phản ánh cán cân cung-cầu thực tế.
Nhà đầu tư cần theo dõi sát các báo cáo năng lượng định kỳ từ IEA, OPEC và Viện Năng lượng để cập nhật số liệu dòng chảy năng lượng. Sự chuyển dịch chậm hơn kỳ vọng có thể tạo ra cơ hội cho các cổ phiếu năng lượng truyền thống, nhưng cũng mang rủi ro điều chỉnh khi chính sách khí hậu thắt chặt.