Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Giá gạo tại thị trường châu Á ghi nhận mức tăng mạnh nhất trong gần hai thập kỷ. Theo hãng tin Bloomberg, giá gạo trắng Thái Lan — giá tiêu chuẩn của thị trường gạo châu Á — tăng 20% trong tháng 5. Đây là mức tăng mạnh nhất trên cơ sở dữ liệu có từ năm 2008.
Giá gạo giao sau trên sàn Chicago Board of Trade (CBOT) của Mỹ cũng tăng 15% trong cùng tháng. Các nhà phân tích dự báo xu hướng này sẽ tiếp diễn trong thời gian tới.
Bảng: Các chỉ số giá gạo và chi phí đầu vào tháng 5/2026
| Chỉ số | Mức thay đổi | Nguồn |
|---|---|---|
| Giá gạo trắng Thái Lan (standard) | +20% (tháng 5) | Bloomberg |
| Giá gạo giao sau CBOT | +15% (tháng 5) | Bloomberg |
| Giá phân bón nitrogen (Thái Lan, Campuchia, Philippines) | +40% đến +50% (từ tháng 2/2026) | IRRI |
Nhà phân tích Bin Hui Ong của BMI (thuộc Fitch Group) đã nâng dự báo giá gạo giao sau trên sàn Chicago trong tháng 5. Bà nhận định giá gạo châu Á sẽ tiếp tục tăng.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Xung đột tại Vùng Vịnh dẫn đến việc đóng cửa eo biển Hormuz — huyết mạch vận chuyển năng lượng và hóa chất. Điều này làm gián đoạn nguồn cung nhiên liệu và phân bón, đẩy chi phí đầu vào sản xuất lúa gạo lên cao.
Giá phân bón nitrogen tăng 40-50% tại Thái Lan, Campuchia và Philippines kể từ khi chiến tranh nổ ra cuối tháng 2. Dữ liệu từ Viện Nghiên cứu gạo Quốc tế (IRRI) cho thấy các nước này hiện còn đủ dự trữ cho giai đoạn tháng 3-5/2026. Tuy nhiên, nhà khoa học Alisher Mirzabaev của IRRI cảnh báo sự thiếu hụt có thể sớm xuất hiện nếu dòng chảy thương mại phân bón từ Vùng Vịnh không được nối lại.
Hiện tượng El Nino với nhiệt độ cao hơn và khô hơn tại nhiều khu vực châu Á là động lực tăng giá thứ hai. Nông dân tại Việt Nam, qua trao đổi với phóng viên Bloomberg, cho biết đang trì hoãn hoặc giảm diện tích canh tác vụ lúa chính niên vụ 2026-2027. Một lão nông ở Vĩnh Long nói: “Chi phí tăng mà thời tiết lại nắng nóng, gieo trồng vụ mới bây giờ gặp bất lợi. Bón thêm phân không chỉ tốn kém thêm mà còn hại cây lúa”.
Philippines cảnh báo El Nino mạnh có thể khiến sản lượng thóc giảm 700.000 tấn, tương đương 3,5% mục tiêu sản lượng cả năm. Ấn Độ, Việt Nam và Thái Lan — ba nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới — đều đang chịu áp lực từ chi phí sản xuất tăng và rủi ro thời tiết.
Về mặt vĩ mô, chuỗi cung ứng logistics toàn cầu đối mặt với các nút thắt. Các lô hàng gạo xuất khẩu chịu chi phí vận tải cao hơn và thời gian thông quan kéo dài do căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Dự báo trái chiều về sản lượng toàn cầu:
- Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) hồi tháng 4 dự báo sản lượng gạo niên vụ 2025/2026 tăng 2%, đạt mức cao kỷ lục.
- Tuy nhiên, Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) dự báo sản lượng gạo toàn cầu niên vụ 2026/2027 giảm 0,9% so với niên vụ trước, còn 573,9 triệu tấn. Đây là năm giảm đầu tiên trong hơn 11 năm.
- Nguyên nhân chính theo USDA là giảm diện tích canh tác ở Ấn Độ, Myanmar và Mỹ.
Các yếu tố hạn chế đà tăng giá:
- Lượng gạo tồn trữ dồi dào trên toàn cầu, đặc biệt tại Ấn Độ, có thể làm chậm tốc độ tăng giá.
- Nhu cầu gạo toàn cầu hiện tương đối yếu, theo nhà phân tích Peter Clubb của Hội đồng Ngũ cốc Quốc tế (IGC).
Rủi ro chính sách và chuỗi cung ứng:
- Eo biển Hormuz tiếp tục đóng cửa sẽ kéo dài tình trạng khan hiếm phân bón nhiên liệu. Các quốc gia nhập khẩu gạo tại Đông Nam Á và châu Phi sẽ chịu tác động trực tiếp từ giá tăng.
- Diễn biến El Nino trong quý III/2026 sẽ quyết định lớn đến năng suất vụ lúa chính tại Ấn Độ, Thái Lan và Việt Nam.
- Các quỹ đầu cơ hàng hóa (commodity hedge funds) đã gia tăng vị thế long trên hợp đồng gạo tương lai CBOT trong hai tuần qua, phản ánh kỳ vọng lạm phát lương thực lan rộng.
Thông tin trên chỉ mang tính chất tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư. Nhà đầu tư tự chịu trách nhiệm về quyết định của mình.