Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo Báo cáo Đầu tư Thế giới 2026 của UNCTAD, dòng vốn FDI toàn cầu phục hồi sau hai năm suy giảm, nhưng mang tính chọn lọc cao.
Năm 2025, tổng vốn FDI đạt 1.600 tỷ USD, tăng 6% so với năm trước. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng không đồng đều giữa các nhóm nước.
| Chỉ tiêu | Giá trị | Nguồn |
|---|---|---|
| FDI toàn cầu 2025 | 1.600 tỷ USD (+6%) | UNCTAD |
| Tăng trưởng FDI tại nền kinh tế phát triển | +11% | UNCTAD |
| Tăng trưởng FDI tại nền kinh tế đang phát triển | +2% | UNCTAD |
| Tỷ trọng 20 nền kinh tế hàng đầu | Trên 80% tổng FDI | UNCTAD |
| Dự án xây mới ngành công nghệ cao (2025) | 44% tổng giá trị | UNCTAD |
| Dự án xây mới ngành công nghệ cao (2020) | 16% tổng giá trị | UNCTAD |
| Đầu tư trung tâm dữ liệu (tăng thêm) | +235 tỷ USD | UNCTAD |
| Số nền kinh tế có cơ chế sàng lọc FDI (2025) | 52 | UNCTAD |
| Số nền kinh tế có cơ chế sàng lọc FDI (2016) | 21 | UNCTAD |
Bà Nan Li Collins, Giám đốc Bộ phận Đầu tư và Doanh nghiệp của UNCTAD, nhận định hoạt động đầu tư quốc tế đã trở nên “chọn lọc hơn”. Vốn tập trung vào một số quốc gia có khả năng thu hút dự án quy mô lớn và chiến lược cao.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Logic đầu tư quốc tế đang thay đổi căn bản. Trước đây, FDI chảy theo nguyên tắc tối ưu chi phí và thị trường. Hiện tại, quyết định đầu tư bị chi phối bởi chính sách công nghiệp, lợi thế công nghệ và an ninh kinh tế.
Bà Collins nhấn mạnh “an ninh kinh tế đang trở thành một trong những nguyên tắc dẫn dắt hàng đầu” trong hoạch định chính sách đầu tư. Điều này làm thay đổi lợi thế cạnh tranh giữa các nhóm nước.
Các nước đang phát triển không thể tiếp tục dựa vào tài nguyên dồi dào và chi phí lao động thấp. Logic đầu tư mới ưu đãi các quốc gia có nguồn lực tài chính mạnh để triển khai trợ cấp lớn và hệ sinh thái công nghiệp hiện đại sẵn có.
Chính phủ các nước chuyển từ tự do hóa sang chủ động can thiệp. Số biện pháp chính sách đầu tư mới đạt kỷ lục năm 2025. Các quốc gia sử dụng trợ cấp và ưu đãi tài chính tập trung vào sản xuất tiên tiến, chuyển đổi số và năng lượng.
Song song, cơ chế sàng lọc FDI vì lý do an ninh quốc gia tăng mạnh. Tính đến 2025, 52 nền kinh tế vận hành cơ chế này, tăng hơn hai lần so với 21 nền kinh tế vào năm 2016.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
UNCTAD dự báo đà phục hồi năm 2025 khó duy trì do tích tụ nhiều rủi ro hệ thống. Ba rào cản lớn cản trở tăng trưởng FDI:
- Giảm tốc kinh tế toàn cầu: IMF dự báo tăng trưởng GDP toàn cầu chậm lại từ 3,5% (2024-2025) xuống 3% năm 2026. Điều này làm suy giảm động lực mở rộng mạng lưới sản xuất quốc tế.
- Chính sách thương mại không chắc chắn: Gây áp lực lên quyết định đầu tư thực tế, buộc doanh nghiệp đa quốc gia cân nhắc thận trọng hoặc trì hoãn cam kết dài hạn.
- Leo thang căng thẳng địa chính trị: Chỉ số rủi ro địa chính trị toàn cầu dự báo tăng vọt từ 145,1 năm 2025 lên 230,8 trong giai đoạn tới. Xung đột tại Trung Đông được xem là cú sốc lớn, làm tăng chi phí vận tải, bảo hiểm và gây gián đoạn chuỗi cung ứng.
Hệ quả là nguy cơ nới rộng khoảng cách phát triển. Các quốc gia từng dựa vào lợi thế chi phí thấp đối mặt rào cản lớn khi dòng vốn dịch chuyển mạnh sang ngành chiến lược và công nghệ cao.
Nhà đầu tư cần theo dõi các yếu tố: tốc độ tăng trưởng GDP toàn cầu, diễn biến căng thẳng địa chính trị, chính sách thương mại của các nền kinh tế lớn, và xu hướng đầu tư vào trung tâm dữ liệu, AI, bán dẫn. Các ngành này hiện chiếm 44% dự án mới, tăng mạnh so với 16% năm 2020.
Báo cáo của UNCTAD cũng lưu ý vai trò ngày càng lớn của chính phủ trong việc định hướng dòng vốn. Số biện pháp chính sách đầu tư mới đạt kỷ lục, cùng với sự gia tăng cơ chế sàng lọc FDI, tạo ra môi trường đầu tư phức tạp hơn cho các doanh nghiệp đa quốc gia.