Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) vừa công bố đề xuất áp dụng một đợt thuế quan mới đối với hàng hóa nhập khẩu từ 60 đối tác thương mại. Mức thuế cơ bản tối thiểu sẽ là 10% cho nhiều nền kinh tế lớn. Các đối tác bị xếp vào nhóm rủi ro cao hơn sẽ chịu mức 12,5%.
Động thái này được giới phân tích đánh giá là nỗ lực lớn nhất của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm tái thiết lập các biện pháp bảo hộ thương mại. Nó diễn ra sau khi một số mức thuế trước đây bị Tòa án Tối cao Mỹ hủy bỏ.
Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo thông báo từ USTR đêm 2/6 (giờ địa phương), đề xuất thuế quan mới được xây dựng trên cơ sở Điều khoản 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Cuộc điều tra tiền đề tập trung vào việc các đối tác có thực hiện đầy đủ biện pháp ngăn chặn hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức hay không.
Danh sách 60 đối tác được phân làm hai nhóm thuế suất chính:
| Nhóm đối tác | Mức thuế đề xuất |
|---|---|
| Canada, Mexico, EU, Đài Loan (Trung Quốc), Vương quốc Anh | 10% (cơ bản) |
| Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Brazil, Thụy Sĩ | 12,5% |
USTR cho rằng các quốc gia trong nhóm thuế cao hơn chưa ban hành hoặc thực thi hiệu quả quy định ngăn chặn nhập khẩu sản phẩm liên quan lao động cưỡng bức. Trưởng Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer nhấn mạnh việc này tạo ra môi trường cạnh tranh bất lợi cho người lao động Mỹ.
Về quy trình, đề xuất sẽ được đưa ra lấy ý kiến công chúng. Các phiên điều trần dự kiến bắt đầu từ ngày 22/6. Thời hạn tiếp nhận ý kiến bằng văn bản kéo dài đến ngày 6/7. Các phiên điều trần công khai sẽ diễn ra từ ngày 7/7.
Đề xuất này được đưa ra sau khi Tòa án Tối cao Mỹ hồi tháng 2 bác bỏ một số mức thuế theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Lý do: đạo luật này không trao cho tổng thống quyền đơn phương áp đặt thuế quan quy mô lớn mà không có sự chấp thuận của Quốc hội. Chính quyền Trump sau đó chuyển sang sử dụng Điều khoản 122 và Điều khoản 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Việc sử dụng Điều khoản 301 thay vì IEEPA thay đổi căn bản cấu trúc rủi ro pháp lý cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Điều khoản 301 cho phép USTR mở rộng điều tra sang nhiều lĩnh vực khác, không chỉ giới hạn ở lao động cưỡng bức.
Bà Deborah Elms, chuyên gia của Hinrich Foundation tại Singapore, nhận định việc sử dụng Điều khoản 301 có thể mở đường cho các biện pháp thuế quan và phi thuế quan bổ sung trong tương lai. Điều này làm gia tăng độ trễ chính sách (policy lag) cho các chuỗi cung ứng.
Dòng tiền ròng trên thị trường tài chính toàn cầu có thể chuyển dịch theo hướng phòng thủ tài sản (risk-off). Các nhà đầu tư tổ chức thường tái phân bổ danh mục khi chi phí vốn nhập khẩu tăng. Mức thuế 12,5% đánh vào các nền kinh tế xuất khẩu lớn như Trung Quốc và Nhật Bản có thể tạo áp lực lên biên lợi nhuận doanh nghiệp.
Thanh khoản ròng trên thị trường ngoại hối sẽ phản ánh sự phân hóa giữa các đồng tiền. USD có thể hưởng lợi từ dòng vốn an toàn ngắn hạn. Ngược lại, các đồng tiền của những nước bị áp thuế suất cao hơn như CNY, INR, JPY, KRW có thể chịu áp lực giảm giá tương đối.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Các yếu tố quan trọng trong giai đoạn tới bao gồm:
- Kết quả phiên điều trần công khai từ ngày 7/7 và thời hạn nhận ý kiến bằng văn bản đến ngày 6/7.
- Phản ứng chính sách từ các đối tác thương mại lớn, đặc biệt là Trung Quốc, EU và Canada.
- Khả năng mở rộng điều tra Điều khoản 301 sang các lĩnh vực khác ngoài lao động cưỡng bức.
- Tác động dây chuyền đến các hiệp định thương mại hiện có như USMCA.
Về phía thị trường năng lượng, mức thuế 10% đối với Canada và Mexico - hai đối tác cung cấp dầu thô lớn cho Mỹ - có thể ảnh hưởng đến cấu trúc giá WTI. Tuy nhiên, tác động cụ thể phụ thuộc vào danh mục hàng hóa bị áp thuế chi tiết chưa được công bố.
Đối với thị trường chứng khoán, rủi ro leo thang chiến tranh thương mại có thể làm gia tăng biến động chỉ số S&P 500 và các chỉ số châu Á. Các ngành phụ thuộc nhiều vào chuỗi cung ứng xuyên biên giới (công nghệ, ô tô, dệt may) có độ nhạy cao nhất.