Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo báo cáo nghiên cứu tiền khả thi do Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận trình Bộ Xây dựng, tuyến cao tốc Đức Hòa - Mỹ An dài 63,60 km đi qua Tây Ninh (60,45 km) và Đồng Tháp (3,15 km).
Dự án được đề xuất đầu tư theo quy mô phân kỳ 4 làn xe, vận tốc thiết kế tối đa 120 km/h. Điểm đầu kết nối Vành đai 4 TP.HCM, điểm cuối giao với cao tốc Mỹ An - Cao Lãnh tại Đốc Binh Kiều (Đồng Tháp).
Chủ đầu tư đặt lên bàn cân hai phương án thi công với các thông số khác biệt rõ rệt:
| Chỉ tiêu | Phương án 1: Nền đắp thông thường | Phương án 2: Cầu cạn toàn dự án |
|---|---|---|
| Tổng mức đầu tư (tỉ đồng) | 36.979 | 45.461 |
| Chiều dài tuyến (km) | ~63,60 | ~63,60 |
| Nhu cầu cát lấp (triệu m³) | 11,16 | 1,34 |
| Diện tích chiếm dụng đất (ha) | 505,71 | 229,19 |
| Số hộ dân bị ảnh hưởng (hộ) | Trên 459 | Giảm hơn 276 ha, hạn chế chia cắt |
| Vận tốc thiết kế (km/h) | 100 | 120 |
Phương án 1 có tổng mức đầu tư thấp hơn 8.482 tỉ đồng nhưng cần tới 11,16 triệu m³ cát. Phương án 2 đầu tư cao hơn song nhu cầu cát giảm hơn 8 lần, còn 1,34 triệu m³.
Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận đã kiến nghị chọn phương án 2. Lý do chính đến từ thực trạng khan hiếm cát tại Đồng bằng sông Cửu Long.
Trước đó, ngày 21-5, UBND tỉnh Đồng Tháp và Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận đã làm việc về các dự án giao thông trọng điểm. Ông Nguyễn Thành Diệu, Phó chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp, cho biết các công trình đầu tư công của tỉnh gần như phải "đứng máy" vì thiếu cát. Ngay cả 5 khu công nghiệp lớn cũng không có nguồn cát san lấp.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Bài toán chi phí cơ hội giữa 36.979 tỉ và 45.461 tỉ đồng phản ánh áp lực mới lên ngân sách đầu tư công.
Kịch bản làm cầu cạn giải phóng 276 ha đất và giảm áp lực nguồn cát, song chi phí bổ sung 8.482 tỉ đồng sẽ làm tăng quy mô giải ngân vốn ngân sách trong giai đoạn 2027-2030.
Từ góc độ dòng tiền vĩ mô, quyết định này ảnh hưởng đến ba kênh:
- Ngân sách nhà nước: Vốn đầu tư lớn hơn tạo áp lực lên kế hoạch phân bổ vốn, đặc biệt trong bối cảnh các dự án hạ tầng khác đang cạnh tranh nguồn lực.
- Thị trường vật liệu xây dựng: Nhu cầu thép, bê tông cho cầu cạn tăng mạnh, trong khi nhu cầu cát giảm đột ngột 9,82 triệu m³ cho riêng dự án này.
- Thị trường bất động sản khu vực: Giảm 276 ha đất giải phóng mặt bằng làm giảm áp lực đền bù, đồng thời hạn chế xáo trộn quỹ đất nông nghiệp tại Tây Ninh và Đồng Tháp.
Chi phí vốn bỏ thêm 8.482 tỉ đồng tương ứng với khoảng 22,9% tổng mức đầu tư của phương án nền đắp. Khoản chênh lệch này có thể được xem như "phí bảo hiểm" cho rủi ro thiếu hụt cát và rủi ro biến đổi khí hậu.
Vận tốc thiết kế 120 km/h so với 100 km/h mang lại lợi thế về thời gian vận chuyển hàng hóa trên hành lang Bắc - Nam phía Tây, qua đó tác động tích cực đến logistics vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Dự án dự kiến khởi công vào quý 3/2027 và hoàn thành năm 2030. Tiến độ này đồng bộ với kế hoạch giải ngân đầu tư công giai đoạn 2026-2030.
Các yếu tố cần theo dõi trong giai đoạn tới:
- Quyết định thẩm định cuối cùng của Bộ Xây dựng về việc phê duyệt phương án cầu cạn hay yêu cầu đánh giá bổ sung.
- Tiến độ cấp phép khai thác mỏ cát và nguồn cung cát thay thế (cát biển, vật liệu tái chế) ảnh hưởng đến chi phí thực tế của phương án nền đắp nếu được xem xét lại.
- Biến động giá thép, xi măng và cước vận tải trong 3-5 năm tới ảnh hưởng trực tiếp đến tổng mức đầu tư 45.461 tỉ đồng.
- Tiến độ giải phóng mặt bằng 229,19 ha, dù đã giảm so với phương án 1, vẫn là yếu tố rủi ro tiến độ.
Nguồn tin từ UBND tỉnh Đồng Tháp cho thấy tình trạng khan hiếm cát mang tính hệ thống, không chỉ riêng dự án cao tốc. 5 khu công nghiệp lớn tại địa phương đang chịu áp lực tương tự. Điều này củng cố lập luận ủng hộ phương án cầu cạn.
Khi đưa vào khai thác, tuyến Đức Hòa - Mỹ An được kỳ vọng trở thành mắt xích trên hành lang cao tốc Bắc - Nam phía Tây, thúc đẩy liên kết vùng và phát triển kinh tế Đồng bằng sông Cửu Long.