Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính cùng các bộ, ngành, địa phương rà soát toàn diện kế hoạch đầu tư nâng cấp các tuyến cao tốc đã xây dựng theo quy mô phân kỳ.
Việc rà soát phải xác định thứ tự ưu tiên trên cơ sở hiệu quả kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và khả năng cân đối ngân sách trong từng giai đoạn.
Bên cạnh vốn ngân sách, Chính phủ yêu cầu nghiên cứu cơ chế, chính sách phù hợp để huy động nguồn lực ngoài ngân sách tham gia đầu tư mở rộng cao tốc, theo nguồn tin từ PLO.
Theo Bộ Xây dựng, hiện cả nước có khoảng 2.801 km cao tốc được đầu tư theo quy mô phân kỳ. Trong đó, khoảng 2.107 km đã khai thác hoặc thông xe kỹ thuật, gồm 548 km cao tốc 2 làn xe và 1.559 km cao tốc 4 làn xe hạn chế. Ngoài ra còn 694 km đang thi công.
| Thông số chính | Số liệu |
|---|---|
| Tổng số km cao tốc phân kỳ | 2.801 km |
| Đã khai thác / thông xe kỹ thuật | 2.107 km |
| Cao tốc 2 làn xe | 548 km |
| Cao tốc 4 làn xe hạn chế | 1.559 km |
| Đang thi công | 694 km |
| Đầu tư bằng vốn Nhà nước (2.135 km) | 76% mạng lưới |
| Đầu tư theo PPP | 666 km |
Nhu cầu vốn để hoàn thiện 653 km cao tốc 2 làn xe lên quy mô phù hợp là khoảng 79.600 tỷ đồng. Đã xác định được gần 49.000 tỷ đồng nguồn vốn. Phần ngân sách trung ương cần bổ sung trong giai đoạn 2026-2030 khoảng 30.600 tỷ đồng.
Năm tuyến với tổng chiều dài 329 km đang được mở rộng lên 4 làn xe: Cam Lộ - La Sơn, La Sơn - Hòa Liên, Yên Bái - Lào Cai, Tuyên Quang - Hà Giang và tuyến kết nối cửa khẩu Cốc Nam - Hữu Nghị. Các dự án này cơ bản đã được bố trí đủ vốn.
Tuyến Hòa Lạc - Hòa Bình dài 26 km đã được quyết định đầu tư theo hình thức PPP, tổng mức đầu tư gần 8.000 tỷ đồng. Sáu tuyến khác với tổng chiều dài 298 km đang được nghiên cứu mở rộng, nhu cầu vốn ngân sách trung ương dự kiến khoảng 30.667 tỷ đồng.
Đối với nhóm cao tốc 4 làn xe hạn chế, tổng chiều dài khoảng 2.148 km, nhu cầu vốn mở rộng lên 4-8 làn xe lên tới khoảng 417.460 tỷ đồng. Riêng cao tốc Bắc - Nam phía Đông dài 1.222 km đang được nghiên cứu các phương án mở rộng.
Trường hợp ưu tiên mở rộng các đoạn hướng tâm vào Hà Nội và TP.HCM (534 km), tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 63.500 tỷ đồng. Nhu cầu vốn ngân sách trung ương giai đoạn 2026-2030 khoảng 30.526 tỷ đồng. Nếu mở rộng toàn bộ tuyến (1.144 km), tổng mức đầu tư có thể lên tới hơn 154.300 tỷ đồng, phần ngân sách trung ương cần bố trí khoảng 103.193 tỷ đồng.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Bài toán tài chính cho hạ tầng giao thông đang đặt ra áp lực kép lên ngân sách nhà nước. Nhu cầu vốn cho nhóm cao tốc 2 làn xe (79.600 tỷ đồng) và nhóm 4 làn xe hạn chế (417.460 tỷ đồng) phản ánh quy mô đầu tư rất lớn.
Khả năng cân đối ngân sách đã được cải thiện, theo Bộ Xây dựng. Tuy nhiên, độ trễ chính sách (policy lag) giữa nhu cầu vốn và khả năng giải ngân là rủi ro cần theo dõi.
Cơ chế huy động vốn tư nhân đang được nghiên cứu. Một số dự án đã áp dụng PPP, như tuyến Hòa Lạc - Hòa Bình (gần 8.000 tỷ đồng) và tuyến Thái Nguyên - Chợ Mới (dự kiến không cần hỗ trợ ngân sách).
Đối với các nhà đầu tư và trader, dòng vốn này có thể tác động đến:
- Nhóm cổ phiếu ngành xây dựng hạ tầng, vật liệu xây dựng (xi măng, thép, đá).
- Ngân hàng thương mại với vai trò cung cấp tín dụng cho các dự án PPP.
- Trái phiếu chính phủ và trái phiếu doanh nghiệp hạ tầng.
Việc bơm vốn ngân sách 30.600 tỷ đồng (giai đoạn 2026-2030) cho nhóm 2 làn xe là một tín hiệu tích cực về mặt tài khóa. Tuy nhiên, con số 417.460 tỷ đồng cho nhóm 4 làn xe cho thấy khoảng trống vốn rất lớn, phụ thuộc nhiều vào khu vực tư nhân.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Phần lớn dự án được đầu tư bằng vốn Nhà nước (2.135 km, chiếm 76%). Khoảng 666 km còn lại theo PPP. Tỷ lệ này cho thấy sự phụ thuộc chính vào ngân sách, nhưng xu hướng đang chuyển dịch.
Một số tuyến cao tốc đang có tiến triển về mặt cơ chế:
- Tuyến Hữu Nghị - Chi Lăng, Dầu Giây - Tân Phú - Bảo Lộc - Liên Khương, Vành đai 4 Hà Nội: đang nghiên cứu phương án tài chính và cơ cấu vốn.
- Đoạn Trung Lương - Mỹ Thuận: mở rộng theo PPP.
- Đoạn Cần Thơ - Cà Mau: lưu lượng xe chưa lớn, điều kiện phức tạp, sẽ nghiên cứu thành dự án riêng.
Bộ Xây dựng kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các địa phương đẩy nhanh thủ tục đầu tư đối với các tuyến có nhu cầu mở rộng cấp bách. Các địa phương như Cao Bằng, Tuyên Quang, Sơn La, Hải Phòng được đề nghị chuẩn bị nguồn lực.
Rủi ro cần lưu ý: việc giải ngân chậm, biến động chi phí nguyên vật liệu, lãi suất tăng làm tăng chi phí vốn cho các dự án PPP. Nhà đầu tư cần theo dõi tiến độ cụ thể của từng dự án và các thông báo về cơ chế huy động vốn từ Chính phủ.