Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Cuộc xung đột quân sự giữa Mỹ - Israel và Iran kéo dài hơn 3 tháng, bắt đầu từ ngày 28/2, đã tạo ra những cú sốc kinh tế nghiêm trọng trên toàn cầu. Nguồn tin từ Financial Times, được VnEconomy tổng hợp, cho thấy các đòn tấn công và trả đũa đã gây thiệt hại nặng nề cho hạ tầng năng lượng và thương mại hàng hải.
Dưới đây là các số liệu thiệt hại chi tiết, dẫn theo các nguồn khác nhau:
| Hạng mục / Khu vực | Thiệt hại / Chi phí | Nguồn |
|---|---|---|
| Sửa chữa hạ tầng năng lượng Vùng Vịnh | ~58 tỷ USD | Rystad Energy |
| Chi phí chiến tranh của Mỹ (đến thời điểm ngừng bắn tháng 4) | 25 - 34 tỷ USD (ước tính) | AEI / Lầu Năm Góc (29 tỷ USD) |
| Giá xăng trung bình tại Mỹ | Từ ~2,9 USD/gallon lên 4 USD/gallon (California: gần 6 USD/gallon) | Dữ liệu thị trường |
| Lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz | ~100 tàu/ngày (trước) → 127 tàu/3 tuần (18/5-7/6) | Lloyd’s List Intelligence |
| Dầu thô nhập khẩu của châu Á từ Trung Đông | ~60% tổng nhập khẩu | Phân tích khu vực |
| Các nước châu Á tìm kiếm vay khẩn cấp | 15 quốc gia | ADB |
Iran tập trung các đòn trả đũa vào các nước láng giềng Vùng Vịnh. Ít nhất 45% số cuộc tấn công của Iran nhắm vào UAE, bao gồm mục tiêu quân sự và dân sự. Kuwait và Bahrain cũng bị ảnh hưởng sau đó.
Về phía Iran, Mỹ và Israel tấn công hàng nghìn mục tiêu, gây thiệt hại nặng cho hạ tầng dân sự và kinh tế (cầu đường, nhà máy thép, cơ sở trữ nước). Chi phí tái thiết dự báo lên tới hàng tỷ USD.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Cú sốc từ eo biển Hormuz và giá năng lượng tạo ra hiệu ứng Risk-off mạnh. Dòng tiền có xu hướng rút khỏi các tài sản rủi ro (cổ phiếu, tiền mã hóa) tại khu vực chịu tác động trực tiếp, đặc biệt là châu Á.
Chi phí năng lượng tăng cao đẩy lạm phát chi phí đẩy, gây áp lực lên biên lợi nhuận doanh nghiệp và sức mua của người tiêu dùng. Các chính phủ buộc phải can thiệp bằng các gói hỗ trợ tài khóa và cắt giảm thuế, làm gia tăng áp lực lên ngân sách.
Độ trễ chính sách (policy lag) của các biện pháp hỗ trợ có thể khiến tác động tiêu cực kéo dài, đặc biệt khi World Bank và OECD đã đồng loạt hạ dự báo tăng trưởng. World Bank ước tính tăng trưởng toàn cầu sẽ giảm từ 2,9% (2025) xuống 2,5% (2026).
Dòng tiền phòng thủ tài sản (risk-off) chiếm ưu thế, với các tài sản trú ẩn như vàng hoặc trái phiếu chính phủ có thể là điểm đến ưa thích của giới đầu tư, dù điều này không được đề cập trực tiếp trong nguồn.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Lệnh ngừng bắn được thiết lập từ đầu tháng 4 và gia hạn vào ngày 14/6, nhưng căng thẳng chưa chấm dứt hoàn toàn. Việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz là yếu tố then chốt quyết định xu hướng giá năng lượng và dòng chảy thương mại toàn cầu.
Các yếu tố cần theo dõi:
- Diễn biến tái thiết hạ tầng năng lượng Vùng Vịnh và Iran.
- Chi phí chiến tranh thực tế của Mỹ và các đồng minh.
- Tốc độ phục hồi lưu thông qua Hormuz.
- Phản ứng chính sách từ các nước châu Á: Philippines đã mua dầu từ Nga lần đầu sau 5 năm, áp dụng chế độ làm việc 4 ngày/tuần. Sri Lanka cũng áp dụng tương tự.
- Việt Nam chuyển hướng nhập khẩu dầu thô từ Kuwait sang Mỹ và Nigeria.
Đức đã dành 1,6 tỷ euro hỗ trợ nhiên liệu, giảm thuế 17 cent/lít cho dầu diesel và xăng. Đây là chỉ báo về mức độ lan rộng của áp lực chi phí sang các nền kinh tế phát triển.
Các số liệu từ OECD cho thấy các nền kinh tế lớn tại châu Âu đang đối mặt với nguy cơ giảm tốc đáng kể, với dự báo tăng trưởng năm 2026 bị hạ so với tháng 12/2025.