Xuất khẩu dầu Iran giảm xuống mức thấp nhất 6 năm: Từ lệnh phong tỏa hải quân Mỹ đến áp lực nguồn cung toàn cầu

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Theo dữ liệu từ Vortexa, xuất khẩu dầu thô và khí ngưng tụ của Iran trong tháng 5/2026 chỉ đạt trung bình khoảng 209.000 thùng/ngày. Đây là mức thấp nhất kể từ cuối năm 2019 - đầu năm 2020, thời điểm chiến dịch 'gây sức ép tối đa' của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Dữ liệu từ Kpler cũng ghi nhận xu hướng tương tự, với ước tính xuất khẩu ở mức 260.000 thùng/ngày, vẫn là thấp nhất trong 6 năm.

Nguyên nhân chính đến từ lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các tàu ra vào cảng Iran, có hiệu lực từ ngày 13/4/2026. Bà Claire Jungman, nhà phân tích tại Vortexa, cho biết thêm các yếu tố như gián đoạn quanh eo biển Hormuz và tâm lý e ngại rủi ro của chủ tàu, nhà khai thác và công ty bảo hiểm cũng góp phần làm giảm xuất khẩu.

Lượng dầu lưu trữ trên biển của Iran đã giảm từ đỉnh khoảng 190 triệu thùng cuối tháng 4 xuống còn khoảng 147 triệu thùng, trong đó khoảng 67 triệu thùng bị mắc kẹt trong vùng Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman. Ông Iman Nasseri từ FGE NexantECA ước tính khoảng 55 triệu thùng đang bị kẹt trong khu vực phong tỏa hải quân Mỹ.

Dữ liệu từ Kpler cho thấy nhập khẩu dầu thô Iran của Trung Quốc - khách hàng lớn nhất - giảm xuống 1,1 triệu thùng/ngày trong tháng 5, mức thấp nhất kể từ tháng 1/2025.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Sự sụt giảm xuất khẩu dầu Iran diễn ra trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đang đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nguồn cung từ Trung Đông. Iran gần như phong tỏa eo biển Hormuz - một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất, làm gián đoạn dòng dầu từ Saudi Arabia, Kuwait, Iraq và UAE.

Động thái này phản ánh tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) trên thị trường hàng hóa. Các yếu tố địa chính trị gia tăng chi phí vốn và phí bảo hiểm cho các lô hàng, đẩy giá dầu thô lên cao hơn. Đồng thời, chính sách của Mỹ tạo ra độ trễ chính sách (policy lag) trong việc tái cân bằng thị trường, khi các nguồn cung thay thế chưa thể bù đắp kịp.

Dòng tiền ròng từ các quỹ đầu cơ vào hợp đồng tương lai dầu thô có xu hướng tăng, phản ánh kỳ vọng giá tiếp tục leo thang. Tuy nhiên, áp lực lên Iran có thể làm giảm nguồn thu từ năng lượng - trụ cột chính của nền kinh tế nước này, đẩy Tehran vào tình thế tài chính khó khăn hơn.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Theo ông Homayoun Falakshahi, nhà phân tích của Kpler, nếu lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ kéo dài thêm 2 tháng, Iran có thể không còn đủ dầu để tiếp tục xuất khẩu sang Trung Quốc. Điều này sẽ gây áp lực lớn lên nguồn cung dầu toàn cầu, đặc biệt khi Trung Quốc là nhà nhập khẩu lớn nhất thế giới.

Các yếu tố cần theo dõi trong thời gian tới:

• Thời gian duy trì lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ và phản ứng từ Iran.
• Mức độ gián đoạn qua eo biển Hormuz và khả năng tái lưu thông.
• Biến động tồn kho dầu trên biển của Iran và dòng chảy sang Trung Quốc.
• Phản ứng của OPEC+ và khả năng tăng sản lượng từ các nước khác.
• Tác động đến giá WTI và Brent, cũng như biến động trên thị trường ngoại hối (USD, VND).

Giới phân tích nhận định xuất khẩu dầu giảm mạnh có thể gây sức ép lớn lên nguồn thu của Iran. Nếu tình trạng kéo dài, Tehran có thể đối mặt với sức ép tài chính nghiêm trọng hơn, ảnh hưởng đến ổn định kinh tế vĩ mô trong khu vực.