Xử lý nợ xấu: Từ 'quyền hình thức' đến 'hành lang thép' – Bài toán thanh khoản và kỳ vọng khơi thông dòng vốn

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Kể từ ngày 1/1/2024, Nghị quyết 42 hết hiệu lực thi hành. Ngành ngân hàng rơi vào giai đoạn 'vùng xám' về pháp lý. Quyền thu giữ tài sản bảo đảm của ngân hàng trở nên chông chênh do thiếu cơ sở pháp lý để thi hành.

Hệ quả, tỷ lệ nợ xấu nội bảng toàn hệ thống vọt lên mức 4,3% vào tháng 1/2025. Trong giai đoạn 2017-2021, tỷ lệ này được duy trì ổn định dưới 2%.

Luật sư Trương Anh Tú – Chủ tịch TAT Law Firm – dẫn chứng một doanh nghiệp thực phẩm thế chấp nhà xưởng và thiết bị sản xuất cho ngân hàng. Giá trị tài sản thế chấp tại thời điểm khoản vay chuyển nợ xấu ước tính khoảng 90 tỷ đồng.

Doanh nghiệp không hợp tác bàn giao tài sản. Ngân hàng không thể thu giữ vì lực lượng hỗ trợ từ chối can thiệp do 'không có quy định cưỡng chế'. Sau gần 5 năm theo đuổi vụ kiện, giá trị tài sản đảm bảo chỉ còn hơn 40 tỷ đồng.

Ông Nguyễn Đức Lệnh – Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh Khu vực 2 – nhận định việc thiếu quy định thay thế tạo ra 'độ chững' trong xử lý nợ xấu. Khách hàng xuất hiện tâm lý chây ỳ, trì hoãn nghĩa vụ hoàn trả vốn.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Dòng tiền tín dụng đang bị tắc nghẽn tại khâu xử lý tài sản bảo đảm. Các ngân hàng nắm giữ khối lượng lớn nợ xấu, nhưng không thể chuyển hóa tài sản thành dòng tiền thực tế. Điều này tạo ra rủi ro thanh khoản tiềm ẩn.

Luật sư Trương Thanh Đức – Giám đốc Công ty Luật ANVI – gọi đây là 'nút cổ chai' về luật. Tài sản xử lý được về mặt nguyên tắc nhưng khó chuyển hóa thành dòng tiền.

Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi (hiệu lực 15/10/2025) bổ sung Điều 198a về quyền thu giữ tài sản bảo đảm. Tổ chức tín dụng được quyền thu giữ tài sản của khoản vay đã chuyển thành nợ xấu nếu bên vay không tự nguyện bàn giao.

Việc thu giữ chỉ được thực hiện khi đáp ứng đủ điều kiện pháp lý. Hợp đồng phải có điều khoản cho phép thu giữ. Tài sản không tranh chấp, không bị kê biên và đã công khai thông tin theo quy định.

Đối với bất động sản, bên cho vay phải thông báo công khai ít nhất 15 ngày trước khi thu giữ. Đối với động sản, cũng phải thực hiện công khai thông tin trước khi tiến hành. Chính quyền địa phương và công an cấp xã có trách nhiệm hỗ trợ đảm bảo an ninh, trật tự.

VnDirect dự báo việc luật hóa ba điều khoản trong Nghị quyết 42 sẽ giúp giảm tỷ lệ nợ xấu nội bảng toàn ngành từ 4,3% xuống dưới 3% ngay trong năm 2026. 'Cục máu đông' bị giữ trong các tài sản bảo đảm đang dần được giải phóng.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Luật Các tổ chức tín dụng sửa đổi được Quốc hội thông qua ngày 27/6/2025. Hiệu lực từ 15/10/2025. Văn bản này mở rộng phạm vi áp dụng cơ chế xử lý nợ xấu, không còn giới hạn thời điểm phát sinh khoản nợ như trước đây.

Theo chuyên gia xử lý nợ thế chấp của VPBank, điểm mới quan trọng là quy định rõ quyền thu giữ của ngân hàng. Trách nhiệm hỗ trợ của chính quyền địa phương cũng được quy định cụ thể.

VPBank là ngân hàng dẫn đầu về mức tăng tuyệt đối tổng dư nợ cho vay khách hàng quý 1 năm 2026 đạt hơn 1 triệu tỷ đồng. Điều này cho thấy kỳ vọng về khả năng mở rộng tín dụng sau khi khung pháp lý được hoàn thiện.

Các yếu tố cần theo dõi trong thời gian tới:

• Hiệu quả thực thi Điều 198a trên thực tế, đặc biệt là sự phối hợp giữa ngân hàng và chính quyền địa phương.
• Tốc độ giảm tỷ lệ nợ xấu nội bảng từ 4,3% xuống dưới 3% trong năm 2026 theo dự báo của VnDirect.
• Khả năng chuyển hóa tài sản bảo đảm thành dòng tiền thực tế, tác động đến thanh khoản hệ thống ngân hàng.
• Diễn biến giá bất động sản, yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến giá trị tài sản bảo đảm và khả năng thu hồi nợ.

Các dữ kiện trên cung cấp bức tranh khách quan về quá trình chuyển đổi khung pháp lý xử lý nợ xấu tại Việt Nam.