Việt Nam trong ASEAN: Điểm tựa thương mại nội khối và định vị chuỗi giá trị mới

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Theo bài viết trên VietnamPlus ngày 17/06/2026, Việt Nam đã trải qua 31 năm kể từ khi gia nhập ASEAN (1995). Quy mô thương mại giữa Việt Nam và khối đã tăng gần 30 lần so với thời điểm ban đầu.

Số liệu từ Tổng cục Hải quan cho thấy các con số cụ thể như sau:

ASEAN hiện là thị trường xuất khẩu lớn thứ tư của Việt Nam, sau Mỹ, Trung Quốc và Hàn Quốc, theo nhận định của Tiến sỹ Lê Quốc Phương, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại (Bộ Công Thương).

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Dữ liệu nhập siêu 14 tỷ USD từ ASEAN trong năm 2025 phản ánh một cấu trúc thương mại mang tính chiến lược. Việt Nam không xuất siêu sang ASEAN mà ngược lại, nhập khẩu lớn từ các nước trong khối.

Hàng hóa trung gian từ Thái Lan, Malaysia, Singapore được nhập vào Việt Nam phục vụ sản xuất, lắp ráp, sau đó xuất khẩu đi toàn cầu. Điều này đồng nghĩa với việc tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam ra thế giới kéo theo sự bùng nổ xuất khẩu của các nước ASEAN.

Dòng vốn FDI cũng vận hành theo hướng song phương. Các nhà đầu tư từ Singapore, Malaysia, Thái Lan là những nguồn vốn lớn vào Việt Nam. Ở chiều ngược lại, doanh nghiệp Việt Nam đẩy mạnh đầu tư sang Lào, Campuchia, Philippines, Indonesia.

Nhờ các hiệp định AFTA, ATIGA, RCEP và các FTA ASEAN+, thuế quan nội khối đã giảm phổ biến xuống 0-5%. Chi phí thương mại thấp hơn giúp gia tăng tốc độ chu chuyển hàng hóa và dòng tiền trong khu vực.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Việt Nam đang hướng đến vai trò trung tâm sản xuất công nghệ cao của khu vực. Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Thường Lạng, các ngành trọng tâm bao gồm:

• Ô tô điện
• Bán dẫn
• Công nghệ năng lượng
• Thiết bị bay không người lái (drone)
• Thiết bị số và các ngành công nghệ cao khác

Để bứt phá, Việt Nam cần đầu tư vào R&D, làm chủ công nghệ, xây dựng hệ sinh thái và tổ hợp công nghiệp quy mô lớn. Việc kết nối với các tập đoàn đa quốc gia là yếu tố then chốt để học hỏi công nghệ và phương thức tổ chức sản xuất hiện đại.

Sau 31 năm, Việt Nam đã vượt lên khá xa so với nhóm CLMV và đang thu hẹp khoảng cách với ASEAN-6. Với dân số gần 100 triệu người, Việt Nam vừa là thị trường tiêu thụ, vừa là cứ điểm sản xuất, vừa là điểm đến và nguồn đầu tư nội khối.

Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026 được tổ chức tại Hà Nội vào tháng 6/2026 cho thấy Việt Nam đang chủ động kiến tạo định hướng phát triển cho cả khu vực.