Vai trò “van điều áp” của Trung Quốc trong cú sốc nguồn cung dầu toàn cầu và tác động đến giá năng lượng

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Theo bài viết trên VnEconomy dẫn nguồn CNBC, sau khi xung đột Mỹ - Iran nổ ra cuối tháng 2/2026, thế giới hứng chịu cú sốc nguồn cung dầu lớn nhất lịch sử.

Các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng và việc đóng cửa eo biển Hormuz khiến nguồn cung dầu thô toàn cầu giảm 14%. Dự báo ban đầu cho rằng giá dầu có thể tăng vọt lên 200 USD/thùng.

Tuy nhiên, giá dầu thực tế không tăng mạnh như vậy. Một phần lớn nguyên nhân đến từ việc Trung Quốc cắt giảm nhập khẩu dầu thô.

Chiều ngày 9/6/2026 (giờ Việt Nam), giá dầu Brent giao sau tại London giảm hơn 2,3%, giao dịch ở mức hơn 92 USD/thùng. Giá dầu WTI giao sau tại New York giảm 2,7%, còn gần 89 USD/thùng.

Theo Tổng thống Donald Trump, Mỹ và Iran có thể đạt thỏa thuận kết thúc chiến tranh sau 2-3 ngày nữa. Thông tin này góp phần gây áp lực giảm lên giá dầu.

Số liệu chính về điều chỉnh nguồn cung:

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Trung Quốc, với tư cách quốc gia nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, đã trở thành một “van điều áp” quan trọng. Việc nước này giảm nhập khẩu dầu thô đã bù đắp một phần lớn cú sốc nguồn cung.

Theo các nhà phân tích của J.P. Morgan, Trung Quốc đã giảm nhập khẩu từ 11,7 triệu thùng/ngày (tháng 2) xuống dưới 9 triệu thùng/ngày (cuối tháng 5). Mức giảm 3 triệu thùng/ngày này chiếm tới 74% mức giảm nhập khẩu dầu thô toàn cầu.

Một báo cáo của Societe Generale nhận định việc Trung Quốc giảm nhập khẩu dầu “chỉ đứng thứ hai, sau việc Saudi Arabia chuyển hướng hoạt động xuất khẩu dầu sang các đường ống thay thế eo biển Hormuz, và đứng trước cả việc Mỹ, châu Âu và Nhật Bản phối hợp xả dự trữ dầu lửa chiến lược” nếu xét về mức độ bù đắp nguồn cung.

Để thấy rõ hơn tác động, có thể so sánh với cuộc khủng hoảng dầu lửa thập niên 1970. Vào năm 1973, lệnh cấm vận dầu mỏ của OPEC đã làm giảm khoảng 7% nguồn cung dầu toàn cầu, nhưng giá dầu đã tăng tới 134%. Lần này, mức giảm nguồn cung là 14% (gấp đôi năm 1973), song giá Brent chỉ ở mức 92 USD/thùng, thấp hơn rất nhiều so với dự báo 200 USD/thùng.

Ông Rory Green, trưởng bộ phận chiến lược và vĩ mô thị trường mới nổi tại GlobalData TS Lombard, chỉ ra rằng sự điện khí hóa quy mô lớn và nhanh chóng trong hoạt động sản xuất năng lượng và giao thông của Trung Quốc kể từ năm 2022 là yếu tố cấu trúc giúp giảm nhu cầu dầu nhập khẩu. Xu hướng này cho phép Trung Quốc linh hoạt cắt giảm nhập khẩu mà không gây áp lực quá lớn lên nền kinh tế nội địa.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Các yếu tố khác cũng góp phần kiềm chế giá dầu bao gồm: sản lượng dầu tăng từ Brazil và Venezuela, cùng với động thái xả dự trữ dầu chiến lược từ Mỹ, châu Âu và Nhật Bản.

Tuy nhiên, Trung Quốc – với mức giảm nhập khẩu 3 triệu thùng/ngày – vẫn được coi là một trong những lực lượng tái cân bằng quan trọng nhất, theo nhận định của J.P. Morgan và Societe Generale.

Những dữ kiện cần theo dõi trong thời gian tới:

• Khả năng đạt thỏa thuận hòa bình Mỹ - Iran: Tuyên bố của Tổng thống Trump cho thấy triển vọng kết thúc xung đột trong 2-3 ngày, có thể giải tỏa áp lực lên nguồn cung qua eo biển Hormuz.
• Động thái tiếp theo của Trung Quốc: Nếu nước này tiếp tục duy trì hoặc tăng cường cắt giảm nhập khẩu, giá dầu sẽ tiếp tục chịu áp lực giảm. Ngược lại, nếu Trung Quốc quay lại mua vào để dự trữ, giá có thể tăng trở lại.
• Sản lượng dầu từ Brazil, Venezuela và việc xả dự trữ chiến lược từ Mỹ, châu Âu, Nhật Bản: Các nguồn cung thay thế này sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến cán cân cung - cầu.
• Chính sách năng lượng nội địa của Trung Quốc: Sự điện khí hóa và phát triển năng lượng tái tạo có thể làm giảm nhu cầu dầu nhập khẩu trong dài hạn.