Từ xung đột Trung Đông nhìn về kịch bản dư cung và áp lực giảm giá dầu toàn cầu

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Theo báo cáo thường niên Cyclope 2026 công bố ngày 2/6, thị trường dầu thế giới đang đối mặt với hai kịch bản trái chiều.

Kịch bản thứ nhất: căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang khiến thị trường thiếu hụt khoảng 13-14 triệu thùng dầu/ngày, tương đương 12% tổng nhu cầu tiêu thụ dầu toàn cầu.

Kịch bản thứ hai: nếu xung đột được giải quyết và hoạt động xuất khẩu từ Trung Đông trở lại bình thường, thị trường có thể nhanh chóng quay về trạng thái dư cung vốn có.

Ông Philippe Chalmin, Chủ tịch nhóm nghiên cứu Cyclope, nhấn mạnh căng thẳng địa chính trị hiện nay đang che khuất thực tế nguồn cung dầu toàn cầu vốn đã vượt nhu cầu trước khi chiến tranh bùng nổ.

Trên thực tế, 2025 được ghi nhận là năm giá dầu sụt giảm mạnh. Brent trung bình 69,1 USD/thùng, giảm 14% so với 2024 và là năm thứ ba liên tiếp giảm kể từ đỉnh 2022.

Chính sách năng lượng của Tổng thống Donald Trump với khẩu hiệu 'Drill, baby, drill' cũng góp phần gia tăng sản lượng khai thác dầu trong nước, đồng thời gây áp lực lên các thành viên OPEC+.

Các biện pháp thương mại từ Mỹ đầu năm 2025 cũng làm giảm kỳ vọng tăng trưởng kinh tế, từ đó hạ thấp dự báo nhu cầu năng lượng.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Dòng tiền trên thị trường năng lượng hiện đang bị chi phối bởi hai lực đối lập: rủi ro địa chính trị ngắn hạn và áp lực dư cung cơ cấu dài hạn.

Ở chiều ngắn hạn, cú sốc nguồn cung 13-14 triệu thùng/ngày buộc dòng tiền phải định giá lại rủi ro thanh khoản và chi phí vốn. Điều này lý giải vì sao Brent tăng 1,1% và WTI tăng 1,7% trong phiên 2/6.

Tuy nhiên, ở chiều cơ cấu, dữ liệu từ Cyclope cho thấy sản lượng dầu năm 2025 tăng gấp 4 lần nhu cầu. Đây là một dạng tín hiệu dư cung điển hình, thường dẫn đến xu hướng giảm giá kéo dài.

Tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) có thể xuất hiện trở lại khi thị trường nhận ra rằng yếu tố địa chính trị chỉ mang tính tạm thời, trong khi nền tảng cung-cầu vốn đã mất cân bằng.

Nếu xung đột được giải quyết, giá Brent khó duy trì trên ngưỡng 90-100 USD/thùng. Kịch bản dư cung có thể khiến giá quay về vùng 69,1 USD (bình quân 2025) hoặc thấp hơn.

Ngoại lệ duy nhất là nếu các cuộc tấn công gây thiệt hại nghiêm trọng cho cơ sở khai thác và xuất khẩu của các nước vùng Vịnh, khiến quá trình phục hồi kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Trong ngắn hạn, giá dầu tiếp tục được hỗ trợ bởi lo ngại an ninh năng lượng. Phiên 30/5 chứng kiến Brent giảm gần 20% trong tháng, mạnh nhất kể từ tháng 3/2020.

Các yếu tố cần theo dõi gồm:

• Diễn biến đàm phán Mỹ-Iran: tín hiệu hòa bình có thể kích hoạt đợt giảm giá mới.
• Mức độ thiệt hại thực tế tại các cơ sở hạ tầng dầu mỏ vùng Vịnh.
• Chính sách sản lượng của OPEC+ dưới áp lực từ Mỹ.
• Tăng trưởng kinh tế toàn cầu và tác động từ các biện pháp thương mại của Mỹ.

Theo ông Francis Perrin, tác giả phần nghiên cứu về dầu mỏ của Cyclope, nếu eo biển Strait of Hormuz được giải quyết và các tuyến vận chuyển hoạt động bình thường, thị trường dầu mỏ có thể bước vào giai đoạn hoàn toàn khác trong năm 2027.

Khi đó, lượng dầu dư thừa sẽ gây áp lực giảm giá đáng kể, đưa thị trường trở về bài toán dư cung vốn tồn tại trước chiến tranh.

Các nhà đầu tư cần phân biệt rõ giữa hiệu ứng tạm thời của cú sốc địa chính trị và xu hướng cơ cấu dư cung dài hạn, để tránh bị cuốn vào các quyết định dựa trên cảm xúc thị trường.