Từ việc Nam Phi loại trừ Việt Nam khỏi biện pháp tự vệ thép: Tín hiệu quản trị rủi ro thương mại và dòng chảy hàng hóa toàn cầu

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Ngày 27/6/2025, ITAC (Nam Phi) công bố báo cáo số 768 về kết luận cuối cùng vụ việc điều tra tự vệ với thép cuộn chống ăn mòn. Sản phẩm chịu thuế có chiều dày dưới 0,45 mm, mã HS 7210.61.20, 7210.61.30, 7225.92.25 và 7225.92.35.

ITAC khuyến nghị mức thuế tự vệ theo lộ trình giảm dần:

• Năm 1: 52,34%
• Năm 2: 37,34%
• Năm 3: 22,34%

Biện pháp áp dụng với tất cả các nước, trừ các nước đang phát triển có lượng nhập khẩu riêng lẻ không vượt quá 3% tổng lượng nhập khẩu và tổng cộng không vượt quá 9%. Việt Nam nằm trong danh sách loại trừ do đáp ứng ngưỡng này.

Theo Cục Phòng vệ thương mại, ITAC nhận định các diễn biến không lường trước dẫn đến gia tăng nhập khẩu, gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất SACU. Các yếu tố như thu hẹp quy mô thị trường, tăng chi phí đầu vào, năng lượng và vận tải không làm mất đi mối quan hệ nhân quả này.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Việc Việt Nam được loại trừ cho thấy dòng chảy thép từ Việt Nam sang Nam Phi chưa vượt ngưỡng kích hoạt phòng vệ. Điều này phản ánh chiến lược phân bổ thị trường xuất khẩu thép có kiểm soát của các doanh nghiệp Việt Nam.

Tuy nhiên, mức thuế 52,34% áp với các nước khác tạo ra lợi thế cạnh tranh tạm thời cho hàng Việt Nam. Điều này có thể thu hút dòng vốn đầu tư vào năng lực sản xuất thép mạ kẽm, nhưng cũng làm tăng rủi ro bị đưa trở lại diện áp thuế trong các kỳ rà soát.

ITAC cũng khuyến nghị mở rộng cơ chế hoàn/miễn thuế theo mã 460.15/7210.61/01.06, cùng với yêu cầu theo dõi giá bán của nguyên đơn nhằm tránh bất lợi cho ngành hạ nguồn. Đây là tín hiệu cho thấy thị trường Nam Phi đang có sự điều tiết cung - cầu chặt chẽ.

Đối với các nhà đầu tư liên ngành, sự kiện này nằm trong xu hướng rào cản thương mại gia tăng trên toàn cầu. EU khởi xướng điều tra tự vệ thép, Ai Cập áp thuế tự vệ với thép cán nóng và phôi thép. Điều này tạo ra môi trường 'risk-off' có chọn lọc cho các quốc gia có kim ngạch xuất khẩu thép lớn.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Các yếu tố cần được theo dõi trong thời gian tới bao gồm:

• Quyết định áp dụng cuối cùng của Bộ trưởng Bộ Thương mại, Công nghiệp và Cạnh tranh Nam Phi
• Hướng dẫn thực thi của cơ quan hải quan Nam Phi
• Kết quả rà soát định kỳ hàng năm, có thể đưa Việt Nam trở lại diện áp thuế
• Diễn biến điều tra chống bán phá giá thép mạ kẽm từ Australia (ADC) với Việt Nam

Cục Phòng vệ thương mại khuyến nghị doanh nghiệp Việt Nam theo dõi sát văn bản pháp lý, đồng thời chủ động xây dựng phương án ứng phó nếu bị đưa trở lại phạm vi áp thuế. Thông tin này được phản ánh trên Vietnam+.