Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Ngày 17-6, dữ liệu từ MarineTraffic ghi nhận chỉ 7 tàu đi qua eo biển Hormuz kể từ khi Mỹ và Iran đạt thỏa thuận sơ bộ.
Trong số đó, một vài tàu chở dầu Iran đã vượt qua phong tỏa của Mỹ để xuất khẩu dầu thô đầu tiên sau hai tháng, theo TankerTrackers.
Trước xung đột, mỗi ngày có 120–140 tàu qua eo biển. Khoảng một nửa là tàu chở dầu, vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu.
Hiện tại, hơn 550 tàu thương mại mắc kẹt ở hai phía eo biển, chờ cơ hội đi qua vùng Vịnh.
| Chỉ tiêu | Số liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Lưu lượng tàu trước chiến sự (ngày) | 120–140 tàu | Al Jazeera |
| Tỷ lệ tàu chở dầu trong tổng số | ~50% | Al Jazeera |
| Khối lượng dầu vận chuyển hàng ngày | 20 triệu thùng | Al Jazeera |
| Số tàu đi qua sau thỏa thuận (tính đến 17-6) | 7 tàu | MarineTraffic |
| Số tàu mắc kẹt hai phía eo biển | >550 tàu | MarineTraffic |
| Bề rộng hẹp nhất của eo biển Hormuz | 33 km | Al Jazeera |
| Thủy thủ Ấn Độ thiệt mạng do Mỹ tấn công (tuần trước) | 3 người | Al Jazeera |
USA đã tấn công ít nhất 3 tàu thương mại, làm 3 thủy thủ Ấn Độ thiệt mạng. Cả Mỹ và Iran đều bắn vào tàu thương mại trong tuyến đường thủy rộng 33 km.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Việc eo biển Hormuz mở cửa trở lại không đồng nghĩa với khôi phục ngay dòng lưu thông năng lượng. Dòng tiền ròng vào các tài sản rủi ro bị kìm hãm bởi yếu tố tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off).
Ông Haider Anjum, nhà phân tích cổ phiếu cấp cao tại Jyske Bank (Đan Mạch), nhận định: “Sẽ cần nhiều hơn một thỏa thuận chính trị trước khi thấy sự bình thường hóa”.
Theo ông, các chủ tàu cần thấy an toàn thực tế trong khoảng thời gian dài hơn, có thể mất 4 tháng để rủi ro giảm đủ thấp.
Rủi ro thanh khoản và chi phí vốn vận tải tăng mạnh. Môi trường an ninh phức tạp nhiều lớp: mìn dưới nước, tên lửa bên trên và hạn chế bảo hiểm ở giữa.
Chưa có công ty bảo hiểm nào sẵn sàng bồi thường nếu tàu gặp thủy lôi. Ngay cả khả năng có thủy lôi cũng đủ làm gián đoạn giao thông vì thiếu bảo hiểm.
Việc thiết lập hành lang an toàn, kiểm chứng không bom mìn, cùng rà phá mìn dự kiến mất khoảng 2 tháng, theo ông Anjum.
Bên cạnh đó, Iran tuyên bố sẽ thu phí quá cảnh thông qua Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư thành lập tháng 5. Mỹ và các quốc gia GCC phản đối, cho rằng thu phí vi phạm tự do hàng hải.
Iran khẳng định chỉ thu phí điều phối và bảo đảm an toàn, vì eo biển không nằm trong vùng biển quốc tế. Xung đột pháp lý này tạo thêm độ trễ chính sách (policy lag).
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Trước khi đạt thỏa thuận ngừng bắn cuối cùng, các yếu tố sau cần được theo dõi sát sao:
- Tiến trình rà phá thủy lôi: Mỹ khẳng định Iran đã rải mìn nhiều khu vực rộng lớn thuộc eo biển, theo Ngoại trưởng Marco Rubio. Ngay cả khi chưa xác nhận, nguy cơ gây gián đoạn là hiện hữu.
- Đàm phán hòa bình: Hai bên dự kiến bắt đầu đàm phán thỏa thuận cuối cùng. Nhưng nhà kinh tế Nader Habibi cho rằng thủy thủ vẫn lo ngại an toàn trong vài tuần tới vì các vấn đề chưa giải quyết.
- Phí quá cảnh: Iran đã thành lập cơ quan quản lý riêng; nếu thu phí chính thức, chi phí vận chuyển dầu và hàng hóa qua Hormuz sẽ tăng, làm gia tăng lạm phát chi phí đầu vào toàn cầu.
- Rủi ro địa chính trị tái bùng phát: Các cuộc phóng tên lửa và máy bay không người lái vũ trang giữa hai bờ Vịnh chưa từng có tiền lệ, có thể leo thang bất cứ lúc nào.
Dữ liệu từ TankerTrackers cho thấy chỉ có số ít tàu chở dầu Iran vượt phong tỏa. Dòng chảy thương mại qua Hormuz vẫn chưa hồi phục.
Trong bối cảnh đó, các nhà đầu tư năng lượng và hàng hóa cần đánh giá rủi ro đứt gãy nguồn cung. Thông tin nêu trên chỉ mang tính tham khảo, không phải khuyến nghị đầu tư.