Tình hình Trung Đông ngày 29-6 ghi nhận hàng loạt tuyên bố đan xen giữa ngoại giao và căng thẳng quân sự. Iran, Mỹ, Israel và Pháp đều đưa ra các tín hiệu trái chiều, tác động trực tiếp đến kỳ vọng thị trường dầu thô và tài sản rủi ro toàn cầu.
Các dữ kiện từ nguồn tin PLO (Báo Pháp Luật TP. Hồ Chí Minh) được phân tích dưới góc nhìn macro-structural, tập trung vào biến động dòng vốn và chi phí vận chuyển năng lượng.
Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Ngày 29-6, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian tuyên bố trên mạng xã hội X rằng "sự thấu hiểu lẫn nhau là con đường hai chiều". Ông khẳng định Iran sẽ thực hiện cam kết nếu Mỹ làm tương tự.
Cùng ngày, Iran xác nhận không có cuộc gặp đàm phán nào với Mỹ được lên lịch ở bất kỳ cấp độ nào. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết ưu tiên hiện nay là thực thi các điều khoản của bản ghi nhớ.
Về eo biển Hormuz, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kasem Gharibabadi tuyên bố việc rà phá thủy lôi hoàn toàn thuộc trách nhiệm của Iran. Ông khẳng định Iran "về nguyên tắc sẽ không cho phép bất kỳ điều gì như vậy" và khuyến cáo Pháp không làm phức tạp thêm tình hình.
Israel sẵn sàng nối lại chiến sự với Iran nếu ông Trump kết luận đàm phán thất bại hoặc nếu Iran tấn công Israel. Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz cho biết đã phá hủy 100% các ngôi làng sát phần phía tây biên giới Israel - Lebanon và khoảng 73% số làng ở các khu vực còn lại.
| Dữ kiện | Chi tiết | Nguồn |
|---|---|---|
| Tuyên bố của Iran | "Đường hai chiều" - sẽ thực hiện cam kết nếu Mỹ làm tương tự | Tổng thống Masoud Pezeshkian / Al Jazeera |
| Đàm phán Iran - Mỹ | Không có cuộc gặp nào được lên lịch; phái đoàn chuyên gia Iran đến Qatar cuối tuần | Người phát ngôn Esmaeil Baghaei |
| Eo biển Hormuz | Iran từ chối Pháp và Oman tham gia rà phá thủy lôi | Thứ trưởng Ngoại giao Kasem Gharibabadi |
| Israel - Lebanon | Phá hủy 100% làng phía tây biên giới, 73% còn lại; 200.000 người sơ tán không được về | Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz |
| Điều kiện Israel | Sẵn sàng nối lại chiến sự với Iran nếu ông Trump kết luận đàm phán thất bại | Quan chức Israel / CNN |
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Các tuyên bố trên phản ánh rõ tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) đang chi phối thị trường năng lượng và hàng hóa. Eo biển Hormuz, nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu, đối diện rủi ro gián đoạn vận tải biển khi Iran từ chối sự tham gia của Pháp và Oman.
Việc Iran khẳng định chủ quyền rà phá thủy lôi làm gia tăng chi phí bảo hiểm hàng hải (war risk premium) cho các tàu chở dầu qua khu vực. Trong lịch sử, các sự kiện tương tự tại Hormuz từng đẩy giá dầu WTI và Brent tăng 5-8% trong ngắn hạn.
Đồng thời, sự bất đồng giữa Israel và Mỹ về cách tiếp cận Lebanon - Iran tạo ra độ trễ chính sách (policy lag). Israel muốn tách rời hai cuộc xung đột, trong khi Mỹ gắn kết chúng để thúc đẩy đàm phán với Tehran. Điều này làm suy yếu khả năng dự báo của thị trường.
Về mặt vĩ mô, các điều khoản trong bản ghi nhớ (đặc biệt Điều 10 về hoạt động bán dầu và Điều 11 về giải phóng tài sản phong tỏa) cho thấy dòng tiền từ dầu mỏ Iran có thể được tái khởi động. Tuy nhiên, tiến trình này vẫn chưa được triển khai.
Người phát ngôn Baghaei xác nhận Mỹ đã cấp giấy phép cần thiết liên quan Điều 10 và việc thực hiện Điều 11 đang được thúc đẩy. Nhưng các cuộc đàm phán về thỏa thuận cuối cùng chỉ bắt đầu sau khi các điều 1, 4, 5, 10, 11 được khởi động.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Các nhà đầu tư cần giám sát chặt chẽ 4 yếu tố then chốt sau:
- Diễn biến đàm phán tại Doha: Phái đoàn chuyên gia Iran đến Qatar cuối tuần này để theo dõi thực thi bản ghi nhớ, bao gồm Điều 11. Mỹ chưa có lịch gặp chính thức.
- Phản ứng của Pháp: Tổng thống Macron tuyên bố phối hợp với Oman rà phá thủy lôi, bất chấp cảnh báo từ Iran. Nếu Pháp tiến hành độc lập, căng thẳng leo thang có thể đẩy giá dầu vượt ngưỡng tâm lý.
- Lập trường của Israel: Israel sẵn sàng nối lại chiến sự với Iran nếu ông Trump kết luận đàm phán thất bại. Điều này tạo ra rủi ro đột biến cho thị trường chứng khoán và tiền tệ khu vực.
- Tiến trình thực thi các điều khoản: Việc giải phóng tài sản phong tỏa của Iran (Điều 11) và cấp phép bán dầu (Điều 10) đang được thúc đẩy. Thành công có thể giải phóng nguồn cung dầu bổ sung, gây áp lực giảm giá dầu.
Theo dữ liệu từ PLO, khoảng 200.000 người phải sơ tán khỏi miền nam Lebanon và không được phép trở về nhà. Điều này kéo dài khủng hoảng nhân đạo, đồng thời duy trì áp lực lên giá năng lượng và hàng hóa nông nghiệp trong khu vực.
Các nhà phân tích hàng hóa đánh giá rằng tình hình hiện tại tương đồng với giai đoạn 2019-2020 khi căng thẳng Mỹ - Iran tại Hormuz đẩy giá dầu Brent lên trên 70 USD/thùng. Tuy nhiên, lần này yếu tố Lebanon - Israel làm phức tạp thêm bức tranh địa chính trị.