Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Báo cáo thẩm định dự án sửa đổi Luật Điện lực do Bộ Tư pháp công bố ngày 22-7-2026 cho thấy EVN và Bộ Công Thương có quan điểm trái chiều về mở rộng đối tượng tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA).
EVN lo ngại việc bổ sung đơn vị bán lẻ điện và đơn vị phát điện vào DPPA có thể tạo kẽ hở trục lợi chính sách. Tập đoàn này cũng cho rằng cơ chế thu hồi chi phí chưa được đánh giá đầy đủ, dẫn đến nguy cơ chuyển gánh nặng chi phí sang các khách hàng còn lại.
| Vấn đề | Quan điểm EVN | Quan điểm Bộ Công Thương |
|---|---|---|
| Mở rộng đối tượng | Ảnh hưởng lớn đến cơ cấu khách hàng, doanh thu của các tổng công ty điện lực; tạo cơ chế hưởng lợi không hợp lý | Thúc đẩy thị trường điện cạnh tranh, tăng quyền lựa chọn cho khách hàng; thực hiện Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị |
| Thu hồi chi phí | Chưa đánh giá đầy đủ, có thể khiến EVN hoặc khách hàng không tham gia DPPA phải gánh phần thiếu hụt | Không đề cập trực tiếp, nhưng nhấn mạnh việc mở rộng là nhiệm vụ chính trị |
Theo báo cáo, tính đến ngày 1-6-2026, sau gần hai năm ban hành cơ chế DPPA, mới chỉ có một trường hợp tham gia qua lưới quốc gia. Con số này phản ánh mức độ thâm nhập rất thấp của cơ chế mới.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Sự bất đồng giữa EVN và Bộ Công Thương cho thấy xung đột lợi ích cố hữu trong quá trình tự do hóa thị trường điện. EVN, với vai trò độc quyền mua bán điện, đối mặt với nguy cơ mất doanh thu và chi phí cố định khó thu hồi khi khách hàng lớn chuyển sang DPPA.
Về mặt dòng tiền, cơ chế DPPA hiện tại chỉ cho phép đơn vị phát điện năng lượng tái tạo bán trực tiếp cho khách hàng sử dụng điện lớn. Điều này tạo ra dòng tiền song song ngoài hệ thống EVN, nhưng quy mô còn rất nhỏ (1 giao dịch).
Các rủi ro chính đối với nhà đầu tư và thị trường bao gồm:
- Rủi ro chính sách: Sự khác biệt quan điểm giữa EVN và Bộ Công Thương có thể làm chậm tiến độ mở rộng DPPA, gây bất ổn định hướng đầu tư vào năng lượng tái tạo.
- Rủi ro chi phí vốn: Nếu cơ chế thu hồi chi phí không rõ ràng, các dự án điện tái tạo phụ thuộc vào DPPA sẽ đối mặt với chi phí vốn cao hơn do bất định về dòng tiền.
- Rủi ro lan tỏa: Phần chi phí thiếu hụt từ DPPA có thể được bù đắp bằng tăng giá điện cho các khách hàng còn lại, tạo áp lực lạm phát chi phí sản xuất.
Bộ Công Thương lập luận rằng mở rộng đối tượng tham gia DPPA là cần thiết để thúc đẩy thị trường điện cạnh tranh, dựa trên Nghị quyết 70 của Bộ Chính trị. Tuy nhiên, EVN cho rằng việc bổ sung đơn vị bán lẻ điện chưa được đánh giá tác động đầy đủ.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Cơ chế DPPA được xây dựng từ Luật Điện lực 2024, sau đó được cụ thể hóa bằng Nghị định 80 và Nghị định 57. Các văn bản này chỉ cho phép đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn tham gia.
Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 253 cho phép mở rộng đối tượng tham gia DPPA bao gồm đơn vị bán lẻ điện tại các khu công nghiệp và khu công nghệ. Đây là cơ sở pháp lý cho đề xuất của Bộ Công Thương.
Các dữ kiện cần theo dõi trong thời gian tới:
- Kết quả thẩm định của Bộ Tư pháp đối với dự thảo sửa đổi Luật Điện lực.
- Phản hồi chính thức của EVN và các tổng công ty điện lực về cơ chế thu hồi chi phí.
- Số lượng giao dịch DPPA mới sau khi mở rộng đối tượng, đặc biệt từ các khu công nghiệp.
- Động thái của các nhà đầu tư năng lượng tái tạo trong bối cảnh chính sách chưa rõ ràng.
Thông tin được tổng hợp từ bài báo của Tuổi Trẻ ngày 22-7-2026. Không có khuyến nghị đầu tư nào được đưa ra. Nhà đầu tư cần tự đánh giá rủi ro dựa trên diễn biến chính sách thực tế.