Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Sáng 23-7, Báo điện tử Tuổi Trẻ tổ chức tọa đàm "Tương lai thị trường chứng khoán: Động lực mới từ công nghệ". Sự kiện có sự tham gia của các nhà quản lý từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE), đại diện nhiều công ty chứng khoán, giới học thuật, chuyên gia và nhà đầu tư.
Ông Bùi Văn Huy - Tổng giám đốc Công ty CP FIDT, cho biết giao dịch bằng robot từng được triển khai trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Tuy nhiên, từ năm 2023, các công ty chứng khoán đã được yêu cầu tạm dừng hoạt động này.
Theo ông Huy, giao dịch thuật toán hiện có thể chia thành ba nhóm chính:
- Hoạt động tạo lập thị trường.
- Giao dịch kinh doanh chênh lệch giá.
- Chiến lược giao dịch tự động dựa trên phân tích kỹ thuật hoặc mô hình định lượng.
Tại Việt Nam, việc triển khai giao dịch tần suất cao còn một số hạn chế. Nguyên nhân bao gồm thanh khoản nhiều mã cổ phiếu chưa lớn, đặc điểm giao dịch khác với thị trường phát triển và hạ tầng công nghệ trước đây chưa đáp ứng yêu cầu.
Bốn nhóm rủi ro chính được ông Huy nêu ra:
| Nhóm rủi ro | Mô tả |
|---|---|
| Thao túng thị trường | Thông qua thuật toán giao dịch tốc độ cao. |
| Quá tải hệ thống | Khi lượng lệnh tăng mạnh. |
| Flash crash | Biến động giá bất thường do thuật toán tự động kích hoạt hàng loạt lệnh mua/bán trong thời gian ngắn. |
| Bất cân xứng công nghệ | Giữa tổ chức lớn với doanh nghiệp nhỏ và nhà đầu tư cá nhân. |
Bà Phạm Nguyễn Thị Ngọc Châu - Giám đốc khối sản phẩm kế toán và quan hệ học viên của Smart Train Academy, nhận định AI mang đến nhiều công cụ hỗ trợ cho người học và người mới tham gia thị trường chứng khoán.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Việc tạm dừng giao dịch robot từ năm 2023 phản ánh rủi ro thanh khoản và chi phí vốn tiềm ẩn. Các thuật toán tốc độ cao có thể tạo ra biến động giá (flash crash), ảnh hưởng đến tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) của nhà đầu tư cá nhân.
Bất cân xứng về năng lực công nghệ giữa tổ chức lớn và nhà đầu tư cá nhân tạo ra lợi thế không đồng đều. Điều này làm gia tăng chi phí giao dịch thực tế cho nhóm nhà đầu tư nhỏ lẻ.
Bốn nhóm rủi ro được nhận diện cho thấy độ trễ chính sách (policy lag) trong việc xây dựng khung pháp lý. Nếu giao dịch thuật toán được mở lại, cần có cơ chế kiểm soát chặt chẽ ngay từ giai đoạn xây dựng chính sách.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Ông Huy nhấn mạnh: "Việc nhận diện đầy đủ các rủi ro ngay từ giai đoạn xây dựng chính sách sẽ giúp thiết kế khung pháp lý phù hợp, tạo điều kiện thúc đẩy đổi mới công nghệ nhưng vẫn bảo đảm sự minh bạch, an toàn và ổn định của thị trường chứng khoán."
Bà Phạm Nguyễn Thị Ngọc Châu cho rằng AI đang mở ra nhiều cơ hội mới cho hoạt động đầu tư và đào tạo tài chính. Tuy nhiên, nhà đầu tư phải trang bị kiến thức để làm chủ công nghệ thay vì phụ thuộc vào nó.
Các yếu tố cần theo dõi trong thời gian tới:
- Khung pháp lý kiểm soát rủi ro khi mở lại giao dịch thuật toán.
- Tốc độ cải thiện hạ tầng công nghệ của HOSE và các công ty chứng khoán.
- Mức độ thanh khoản của các mã cổ phiếu vốn hóa nhỏ và vừa.
- Chính sách đào tạo, nâng cao kiến thức cho nhà đầu tư cá nhân về AI và giao dịch thuật toán.