Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Tại cuộc họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 5/2026 ngày 3/6, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi đã thẳng thắn nhìn nhận thực trạng chậm giải ngân tại ba chương trình mục tiêu quốc gia và đầu tư công nói chung.
Nguyên nhân chính được xác định là sự thiếu quyết liệt trong điều hành và tình trạng cán bộ né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.
Bộ Tài chính cho biết đã tham mưu và Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 22/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ nhằm xử lý vấn đề này.
| Chỉ số | Dữ liệu | Nguồn |
|---|---|---|
| Tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công 5 tháng đầu năm 2026 | 21,6% kế hoạch | Bộ Tài chính (Báo cáo tại họp báo thường kỳ) |
| Thời điểm họp báo | 3/6/2026 | Vietnam+ |
| Số nhóm giải pháp được đề xuất | 6 | Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi |
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Dòng tiền từ khu vực công (ngân sách nhà nước) đang bị mắc kẹt trong vòng xoáy của chi phí giao dịch hành chính cao (high transaction costs) và tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) từ phía cán bộ.
Cụ thể, việc chậm giải ngân không phải do thiếu vốn mà là do nút thắt từ phía cung (decision bottleneck).
Các nguyên nhân chủ quan bao gồm: năng lực tổ chức triển khai hạn chế, và tình trạng né tránh trách nhiệm của một bộ phận cán bộ.
Điều này tạo ra một hiệu ứng domino tiêu cực lên thanh khoản ròng của nền kinh tế:
- Vốn ngân sách không đến được dự án cơ sở hạ tầng, làm giảm hiệu ứng số nhân đầu tư (fiscal multiplier).
- Doanh nghiệp xây dựng và nhà thầu phụ thiếu dòng tiền, làm tăng rủi ro thanh khoản cho hệ thống ngân hàng.
- Các địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp đối mặt với chi phí vốn cơ hội cao, trong khi mục tiêu tăng trưởng vẫn đặt ra ở mức hai con số.
Thứ trưởng Nguyễn Đức Chi nhấn mạnh: “Vốn thì có, nhiệm vụ thì cần nhưng lại không triển khai được trên thực tế, dẫn đến tồn đọng vốn”.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã chủ trì phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 5/2026, trong đó có nội dung đánh giá tình hình phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công.
Sáu nhóm giải pháp đồng bộ được đề xuất, chia thành hai mảng chính:
- Thể chế và quy trình: Hoàn thiện cơ chế chính sách (thứ nhất), tăng cường phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm tra, giám sát (thứ ba).
- Con người và kỷ luật: Đề cao trách nhiệm người đứng đầu (thứ hai), nâng cao năng lực cán bộ cơ sở (thứ tư), thực hiện quyết liệt các chỉ đạo (thứ năm), công khai minh bạch thông tin (thứ sáu).
Điểm mấu chốt trong giải pháp thứ hai là việc gắn kết quả triển khai và giải ngân chương trình mục tiêu quốc gia thành một tiêu chí quan trọng để đánh giá năng lực và mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cán bộ.
Bộ Tài chính yêu cầu các bộ, ngành hướng dẫn cụ thể để đảm bảo hệ thống quy định “chỉ có một cách hiểu duy nhất”, nhằm loại bỏ rủi ro pháp lý khi triển khai.
Thứ trưởng cũng khẳng định năng lực cán bộ là khâu quan trọng, khi “cùng một môi trường pháp lý, nhưng có nơi làm tốt, có nơi lại làm chậm”.