Ngày 18/6, các tàu chở dầu bắt đầu lưu thông trở lại qua eo biển Hormuz sau thỏa thuận tạm thời giữa Mỹ và Iran nhằm chấm dứt chiến tranh có hiệu lực. Tuy nhiên, nhiều vấn đề then chốt giữa hai bên vẫn chưa được giải quyết.
Hoạt động xuất khẩu qua Hormuz - tuyến hàng hải chiếm khoảng 1/5 lượng dầu tiêu thụ toàn cầu - có thể dần trở lại bình thường trong những tháng tới, theo các nhà phân tích.
Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo dữ liệu từ công ty thông tin thương mại toàn cầu Kpler, 3 siêu tàu chở dầu từ Saudi Arabia (VLCC), mang theo tổng cộng 6 triệu thùng dầu, đã đi qua eo biển Hormuz trong ngày thứ Năm (18/6).
Các tàu này bật thiết bị phát tín hiệu định vị tại vịnh Oman sau hơn 2 tháng che giấu vị trí. Vào cuối ngày thứ Năm, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance nói với báo giới rằng hơn 12 triệu thùng dầu đã đi qua eo biển Hormuz chỉ sau một đêm.
“Đây là mức cao nhất kể từ khi xung đột bắt đầu”, ông Vance phát biểu tại cuộc họp báo ở Nhà Trắng.
Sau đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ thông báo Hải quân Mỹ đã chấm dứt lệnh phong tỏa đối với Iran. Tính đến sáng thứ Năm, Kpler chưa ghi nhận lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz tăng mạnh.
| Chỉ số | Giá trị | Nguồn |
|---|---|---|
| Lượng dầu qua Hormuz mỗi ngày trước chiến tranh | ~14 triệu thùng dầu thô + 6 triệu thùng sản phẩm tinh chế | Kpler |
| Số tàu qua Hormuz mỗi ngày trước chiến tranh | >100 tàu (hàng chục tàu chở dầu) | Kpler |
| Số tàu chở dầu mắc kẹt tại vịnh Ba Tư | ~118 tàu | Kpler |
| Số tàu Iran đã qua tuyến phong tỏa của Mỹ từ 16/6 | Ít nhất 5 tàu | Lloyd’s List Intelligence |
| Mức đánh giá nguy cơ tại Hormuz (sau thỏa thuận) | Hạ từ “nghiêm trọng” xuống “đáng kể” | JMIC |
| Dự báo số tàu rời vịnh Ba Tư trong 15 ngày tới | ~118 tàu | Kpler |
| Dự báo số tàu chở dầu vào vịnh mỗi ngày sau 30 ngày | ~12 tàu | Kpler |
Giá dầu thế giới ngày thứ Năm giảm xuống mức thấp nhất kể từ khi chiến tranh bùng phát ngày 28/2, phản ánh phản ứng của thị trường trước tín hiệu nguồn cung dần khơi thông.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
“Hoạt động vận tải qua Hormuz chưa thực sự được khơi thông. Hiện vẫn chưa có làn sóng tàu thuyền ồ ạt qua lại khu vực này”, ông Matt Smith, Giám đốc nghiên cứu hàng hóa tại Kpler, nói. Theo ông Smith, các hãng vận tải biển dường như vẫn thận trọng khi đưa tàu đi qua eo biển Hormuz.
Ba tàu chở dầu của Saudi Arabia đều là VLCC, mỗi tàu có sức chở tối đa khoảng 2 triệu thùng dầu. Tàu Shaden đang trên đường tới Kiire (Nhật Bản), tàu Awtad hướng tới Ulsan (Hàn Quốc). Hiện chưa rõ điểm đến của tàu Jaham.
Dự báo của Kpler cho thấy tiến trình phục hồi lưu thông diễn ra từ từ: khoảng 118 tàu chở dầu mắc kẹt có thể rời vịnh Ba Tư trong vòng 15 ngày tới. Trong vòng 30 ngày sau thỏa thuận, khoảng 12 tàu có thể đi vào vùng Vịnh mỗi ngày để nhận dầu, nhưng con số này vẫn thấp xa so với mức trước chiến tranh.
Dòng tiền ròng trên thị trường năng lượng và hàng hóa hiện phản ánh tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) đã hạ nhiệt, nhưng chưa chuyển hẳn sang trạng thái chấp nhận rủi ro (risk-on).
Độ trễ chính sách (policy lag) từ thỏa thuận Mỹ-Iran đến tàu thuyền thực sự lưu thông ồ ạt vẫn còn. Các hãng vận tải cần thời gian để xác nhận an ninh hàng hải, bảo hiểm và chi phí vốn cho hành trình.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Trong tuần này, Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên hợp (JMIC) đã hạ mức đánh giá nguy cơ tại eo biển Hormuz từ “nghiêm trọng” xuống “đáng kể”. Đây là tổ chức an ninh hàng hải do Mỹ dẫn đầu, có trụ sở tại Bahrain.
Nếu ngành vận tải biển tin tưởng hơn vào thỏa thuận Mỹ - Iran, lưu lượng tàu thuyền qua Hormuz có thể phục hồi dần. Các yếu tố cần theo dõi trong những tuần tới:
- Tốc độ và số lượng tàu chở dầu thực tế rời vịnh Ba Tư so với dự báo của Kpler (118 tàu trong 15 ngày).
- Diễn biến giá dầu WTI/Brent và mối tương quan với lưu lượng dầu thực tế qua Hormuz.
- Phản ứng của các nhà nhập khẩu dầu tại Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước châu Á khác khi nguồn cung dần ổn định.
- Mức độ tuân thủ thỏa thuận Mỹ-Iran và bất kỳ tuyên bố điều chỉnh chính sách nào từ Washington hay Tehran.
- Xu hướng chi phí bảo hiểm và cước vận tải biển cho các chuyến hàng qua Hormuz sau khi JMIC hạ mức đánh giá nguy cơ.