Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Ngày 29/6/2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng ký Quyết định số 31/2026/QĐ-TTg.
Văn bản này ban hành Danh mục hàng hóa nhập khẩu phải làm thủ tục hải quan tại cửa khẩu nhập.
Quyết định dựa trên khoản 2 Điều 28 Luật Thương mại, quy định hàng hóa từ nước ngoài vào lãnh thổ Việt Nam.
Danh mục bao gồm 12 loại hàng hóa cụ thể, theo thông tin từ Báo Điện tử Chính phủ.
Danh sách đầy đủ như sau:
- Thuốc lá điếu, xì gà và chế phẩm từ cây thuốc lá dùng để hút, hít, nhai, ngửi, ngậm.
- Rượu.
- Bia sản xuất từ malt.
- Xe ô tô chở người dưới 16 chỗ ngồi.
- Máy bay, du thuyền.
- Xăng các loại.
- Máy điều hòa không khí, công suất từ 90.000 BTU trở xuống.
- Bộ bài.
- Giấy vàng mã.
- Tiền chất thuốc nổ, vật liệu nổ công nghiệp (theo danh mục Bộ Công Thương).
- Hàng hóa nhập khẩu ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh do Chính phủ ban hành.
- Hàng hóa nhập khẩu từ quốc gia, vùng lãnh thổ có cảnh báo dịch bệnh từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Quy tắc đặc biệt: nếu lô hàng có nhiều chủng loại (thuộc và không thuộc danh mục) trên chung vận đơn, toàn bộ phải làm thủ tục tại cửa khẩu nhập.
Các trường hợp được lựa chọn nơi làm thủ tục hải quan ngoài cửa khẩu nhập, bao gồm:
- Thiết bị, máy móc, vật tư xây dựng nhà máy, công trình: làm thủ tục tại Hải quan nơi có nhà máy hoặc kho.
- Hàng hóa phục vụ gia công, sản xuất tiêu dùng trong nước, sản xuất xuất khẩu và chế xuất: làm thủ tục tại Hải quan nơi có trụ sở chính, chi nhánh hoặc cơ sở sản xuất.
- Hàng hóa đưa vào khu phi thuế quan, kho ngoại quan: làm thủ tục tại Hải quan quản lý khu đó (trừ hàng gửi kho ngoại quan để xuất đi nước khác cần Giấy chứng nhận mã số tạm nhập tái xuất của Bộ Công Thương).
- Hàng hóa bán tại cửa hàng miễn thuế: làm thủ tục tại Hải quan quản lý cửa hàng miễn thuế.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Quyết định 31/2026/QĐ-TTg là một công cụ điều tiết hành chính đối với dòng chảy thương mại.
Nó không trực tiếp thay đổi thuế suất hay chi phí nhập khẩu, nhưng tác động đến chi phí logistics và thời gian thông quan.
Đối với các mặt hàng trong danh mục, việc bắt buộc thông quan tại cửa khẩu nhập làm giảm tính linh hoạt trong chuỗi cung ứng.
Nhà nhập khẩu không thể chuyển hàng đến ICD nội địa (trừ ICD Phước Long - TP.HCM) để làm thủ tục, trừ các trường hợp ngoại lệ nêu trên.
Điều này tạo ra một rào cản kỹ thuật (non-tariff barrier) dưới dạng yêu cầu địa điểm thông quan cố định.
Về mặt dòng tiền, hàng hóa như rượu, bia, thuốc lá, ô tô dưới 16 chỗ là những mặt hàng có giá trị cao và biên lợi nhuận lớn.
Việc siết chặt thủ tục tại cửa khẩu nhập có thể làm chậm dòng chảy hàng hóa, gia tăng áp lực lên chi phí lưu kho và lãi vay lưu thông.
Ngược lại, nó có lợi cho các doanh nghiệp sản xuất trong nước cạnh tranh trực tiếp (ví dụ: lắp ráp ô tô nội địa, sản xuất bia, thuốc lá) do giảm áp lực cạnh tranh về tốc độ nhập hàng.
Góc nhìn vĩ mô, chính sách này phản ánh xu hướng thắt chặt quản lý cửa khẩu, có thể liên quan đến kiểm soát gian lận thương mại, hàng giả hoặc trốn thuế.
Độ trễ chính sách (policy lag) giữa thời điểm ban hành (29/6/2026) và thực thi sẽ ngắn, tạo ra tác động tức thời lên các đơn hàng đang trên đường vận chuyển.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Các trường hợp được lựa chọn nơi làm thủ tục hải quan được quy định theo 4 phương thức vận tải:
- Đường biển, đường hàng không: cửa khẩu nhập là cảng biển, cảng hàng không nơi hàng được dỡ hoặc ghi trên vận đơn.
- Đường sắt: cửa khẩu nhập là ga đường sắt liên vận quốc tế ở biên giới.
- Đường bộ, đường sông: cửa khẩu nhập là cửa khẩu quốc tế, cửa khẩu chính.
- Hàng hóa trên vận đơn ghi cảng đích là ICD Phước Long - TP.HCM: cửa khẩu nhập là ICD Phước Long.
Điểm đáng chú ý: xe ô tô chở người dưới 16 chỗ ngồi nằm trong danh mục.
Đây là mặt hàng có kim ngạch nhập khẩu lớn, thường được hưởng ưu đãi thuế quan từ các hiệp định thương mại (EVFTA, CPTPP).
Việc bắt buộc thông quan tại cảng biển cửa khẩu nhập thay vì ICD nội địa có thể làm tăng thời gian thông quan lên 1-3 ngày.
Đối với nhà đầu tư trong lĩnh vực logistics, sự thay đổi này có thể chuyển dịch nhu cầu từ dịch vụ ICD nội địa sang dịch vụ cảng biển.
Về mặt pháp lý, Quyết định 31/2026/QĐ-TTg thay thế hoặc bổ sung cho các quy định trước đây về địa điểm thông quan.
Do đó, cần theo dõi văn bản hợp nhất từ Tổng cục Hải quan để xác định hiệu lực chi tiết.
Nhà đầu tư có thể theo dõi cổ phiếu nhóm vận tải biển (ví dụ: VSC, GMD) và nhóm sản xuất ô tô trong nước (ví dụ: HSB) để đánh giá tác động trung hạn.