Việt Nam đã duy trì xuất siêu liên tiếp 10 năm, với thặng dư năm 2025 đạt hơn 20 tỉ USD. Tuy nhiên, cập nhật từ Cục Hải quan đến ngày 7-6/2026 cho thấy nhập siêu luỹ kế từ đầu năm đã lên tới 15,36 tỉ USD.
Con số này tăng từ mức 13,81 tỉ USD ghi nhận hết tháng 5. Sự chuyển dịch đột ngột từ xuất siêu sang nhập siêu sâu phản ánh áp lực từ biến động địa chính trị, giá năng lượng và nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu phục vụ sản xuất.
Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo báo cáo của Cục Hải quan (Bộ Tài chính) tại buổi gặp báo chí ngày 9-6/2026, ba nhóm hàng chính gây ra tình trạng nhập siêu kỷ lục đã được xác định.
| Nhóm hàng | Kim ngạch nhập khẩu 5 tháng (tỉ USD) | % so với cùng kỳ |
|---|---|---|
| Máy vi tính, sản phẩm điện tử & linh kiện | 88,2 | +57,1% |
| Dầu thô (trị giá bình quân) | — | +39,5% (đơn giá) |
| Xăng dầu thành phẩm | 4,9 | +81,6% kim ngạch |
| Máy móc, thiết bị | 27,8 | — |
| Linh kiện, phụ tùng ô tô | 3,1 | — |
Riêng tháng 5, nhóm máy tính-điện tử nhập siêu gần 8 tỉ USD, nâng luỹ kế 5 tháng lên 32 tỉ USD (tăng 80,5% so với cùng kỳ 2025). Nhập khẩu nhóm này chiếm tới 38,4% tổng kim ngạch nhập khẩu cả nước.
Dầu thô chứng kiến mức tăng giá bình quân 39,5% dù lượng nhập giảm 18,2% — tác động trực tiếp từ chiến tranh Trung Đông. Xăng dầu thành phẩm nhập khẩu gần 4,6 triệu tấn với kim ngạch 4,9 tỉ USD, tăng 15,8% về lượng và 81,6% về kim ngạch.
Ông Ngô Như An, Phó trưởng ban Công nghệ thông tin và thống kê hải quan (Cục Hải quan), nhận định nguyên nhân một phần đến từ việc doanh nghiệp chủ động nhập khẩu linh kiện, thiết bị để bảo đảm sản xuất cho các đơn hàng đã ký.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Nhập siêu tăng nhanh tạo ra áp lực nhất định lên tỷ giá và dự trữ ngoại hối, đặc biệt khi giá năng lượng neo cao làm tăng chi phí nhập khẩu toàn phần.
Cơ quan Hải quan ghi nhận dấu hiệu hạ nhiệt trong đầu tháng 6: nhập siêu vẫn diễn ra nhưng với tốc độ thấp hơn. Ông An cho biết cơ quan sẽ công bố số liệu định kỳ nửa tháng để hỗ trợ điều hành vĩ mô.
Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), nhấn mạnh triển vọng xuất-nhập khẩu các tháng cuối năm phụ thuộc vào diễn biến kinh tế thế giới, tình hình địa chính trị, xu hướng giá năng lượng và kết quả đàm phán thương mại với các nền kinh tế lớn.
Đàm phán thuế quan với Mỹ là một trong những yếu tố then chốt tác động đến triển vọng xuất khẩu. Trong bối cảnh đó, dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) vào lĩnh vực sản xuất có thể chịu ảnh hưởng nếu bất định thương mại kéo dài.
Ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường đại học Nguyễn Trãi), đánh giá nửa cuối các năm 2024-2025 thường là giai đoạn xuất khẩu tăng tốc nhờ các ngành điện tử, máy tính, dệt may, da giày, đồ gỗ. Tuy nhiên, năm 2026 đối diện mức độ bất định của kinh tế thế giới cao hơn đáng kể.
Ông Huy cho rằng nếu nguyên liệu, máy móc nhập khẩu được chuyển hóa thành sản phẩm xuất khẩu giá trị gia tăng cao, mức nhập siêu hiện tại có thể xem là khoản đầu tư cho tăng trưởng tương lai.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Triển vọng cán cân thương mại 6 tháng cuối năm chịu tác động từ nhiều nhóm yếu tố đồng thời.
- Diễn biến chiến tranh Trung Đông và xu hướng giá dầu WTI/Brent.
- Tiến trình đàm phán thuế quan Việt Nam - Mỹ.
- Sự phục hồi của nhu cầu tiêu dùng toàn cầu đối với điện tử, dệt may.
- Quyết định lãi suất của FED và tác động đến tỷ giá USD/VND.
Ông Ngô Như An nhấn mạnh cơ quan Hải quan sẽ tiếp tục cập nhật số liệu nửa tháng/lần. Ông Trần Thanh Hải lưu ý rằng mức độ bất định cao khiến dự báo cán cân thương mại trở nên “rất khó”.
Mục tiêu phù hợp, theo ông Nguyễn Quang Huy, là phấn đấu cải thiện dần cán cân trong nửa cuối năm, hướng tới duy trì thặng dư thương mại cho cả năm 2026.
Yếu tố dự phòng: doanh nghiệp đã chủ động nhập khẩu linh kiện từ đầu năm để đảm bảo đơn hàng. Điều này có thể tạo ra nguồn cung đầu vào ổn định cho sản xuất quý III-IV, nhưng cũng làm tăng chi phí vốn lưu động và rủi ro tỷ giá trong ngắn hạn.