Từ nghiên cứu 89% coi bảo hiểm là thiết yếu: Nhìn về hành vi phòng vệ tài chính và rào cản dòng tiền của người Việt

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Ngày 28/5, Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam (IAV) chính thức công bố Báo cáo Nghiên cứu dư luận xã hội và Chính sách tiếp cận cộng đồng trong bảo hiểm nhân thọ, do Công ty Nghiên cứu thị trường IFM Research thực hiện trên quy mô toàn quốc với 1.265 người tham gia khảo sát tại Hà Nội, TP.HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ và khu vực nông thôn. Đây là nghiên cứu độc lập đầu tiên sau hơn 30 năm thị trường bảo hiểm nhân thọ hiện diện tại Việt Nam, tập trung vào sự chuyển dịch từ nhận thức đến hành vi quản trị rủi ro của người dân.

Các dữ liệu chính từ báo cáo bao gồm:

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Báo cáo của IAV và IFM Research phơi bày một nghịch lý cấu trúc trong hành vi dòng tiền của người Việt. Mặc dù 89% người dân nhận thức được tính thiết yếu của bảo hiểm nhân thọ, nhưng khi đối mặt với biến cố, 67% vẫn ưu tiên sử dụng tiền tiết kiệm — một kênh dòng tiền không sinh lời và có tính thanh khoản tức thời. Chỉ 39% tìm cách tăng thu nhập, cho thấy tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) chi phối mạnh mẽ thay vì chủ động quản trị rủi ro qua các công cụ tài chính chuyên nghiệp.

Mức phí trung bình 1,8 triệu đồng/tháng (22 triệu đồng/năm) tạo ra một rào cản dòng tiền đáng kể, đặc biệt trong bối cảnh thu nhập biến động. Khoản chi này tương đương một khoản tiết kiệm bắt buộc dài hạn, cạnh tranh trực tiếp với các kênh đầu tư ngắn hạn khác. Dữ liệu cho thấy áp lực tài chính là nguyên nhân chính dẫn đến việc khó duy trì hợp đồng, phản ánh độ trễ chính sách (policy lag) trong việc điều chỉnh kỳ vọng giữa người mua và doanh nghiệp bảo hiểm.

Ông Ralf Matthaes, Giám đốc Điều hành IFM Research, nhận định bảo hiểm nhân thọ hiện chủ yếu được nhìn nhận như một lớp bảo vệ bổ sung, chưa trở thành công cụ quản lý rủi ro cốt lõi hay giải pháp đầu tư dài hạn. Điều này cho thấy thị trường bảo hiểm vẫn đang trong giai đoạn chuyển đổi từ tư duy phòng vệ bị động sang chủ động, nơi dòng tiền chưa được phân bổ tối ưu vào các sản phẩm bảo vệ dài hạn.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Báo cáo cũng ghi nhận sự phân hóa hành vi tài chính theo vòng đời và địa lý. Nhóm dưới 30 tuổi ưu tiên mua tài sản lớn và hỗ trợ cha mẹ; nhóm 30-40 tuổi tập trung tích lũy cho con cái; nhóm trên 41 tuổi chú trọng tiết kiệm hưu trí. Tại khu vực miền Nam, người dân có tầm nhìn dài hạn hơn và lập kế hoạch tài chính sớm hơn, trong khi miền Bắc ưu tiên kế hoạch ngắn hạn, kiểm soát dòng tiền hàng ngày. Khu vực nông thôn miền Trung ghi nhận tỷ lệ chưa xây dựng kế hoạch tài chính cao nhất.

Một tín hiệu đáng chú ý là 80% người chưa sở hữu bảo hiểm dự định mua trong 12 tháng tới, cho thấy nhu cầu tiềm năng lớn. Tuy nhiên, rào cản về thời gian đóng phí dài, sự ưu tiên cho các kênh đầu tư ngắn hạn khác, và mức phí 1,8 triệu đồng/tháng vẫn là những yếu tố cản trở dòng tiền đổ vào thị trường bảo hiểm nhân thọ. Ông Nguyễn Phong Cầm, Phó Tổng thư ký IAV, nhấn mạnh nghiên cứu này là cơ sở để các cơ quan quản lý và doanh nghiệp xây dựng giải pháp phù hợp, nhưng không đưa ra khuyến nghị cụ thể về đầu tư.