Từ mục tiêu 100 tỷ USD xuất khẩu nông lâm thủy sản: Áp lực tăng trưởng 30% và bài toán cơ cấu ngành thủy sản

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản cán đích 100 tỷ USD vào cuối năm 2027 đặt ra áp lực tăng trưởng đột biến cho ngành thủy sản.

Theo Báo điện tử Chính phủ, năm 2025 tổng giá trị xuất khẩu toàn ngành đạt khoảng hơn 70 tỷ USD, đóng góp khoảng 20 tỷ USD xuất siêu.

Riêng thủy sản, dự kiến năm 2026 đạt mức tăng trưởng khoảng 10%, mang về kim ngạch trên 12 tỷ USD.

Để đạt mốc 100 tỷ USD vào năm 2027, toàn ngành cần mức tăng trưởng trung bình 30% trong khoảng 500 ngày, so với mức 10-12%/năm giai đoạn 2021-2025.

Ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký VASEP, nhận định: "Mục tiêu này là một thách thức rất lớn. Nếu vẫn giữ công thức cũ với mức tăng trưởng 15-20% thì con số 100 tỷ USD năm tới sẽ rất khó khăn."

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Dòng tiền trong ngành thủy sản đang đối mặt với ba điểm nghẽn cốt tử, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng mở rộng quy mô và tối ưu hóa lợi nhuận.

Thứ nhất, bài toán thâm dụng lao động. Doanh nghiệp tại Đồng bằng sông Cửu Long thiếu lao động trầm trọng. Một doanh nghiệp có năng lực máy móc đáp ứng 200 container/tháng nhưng thực tế chỉ làm được 100 container do không tuyển đủ nhân công. Cạnh tranh từ xuất khẩu lao động khiến chi phí nhân công tăng.

Thứ hai, điểm nghẽn về nguyên liệu và quy mô. Để tăng kim ngạch từ 12 tỷ USD lên 16 tỷ USD, số lượng container cần xuất khẩu phải tăng từ 1,5 triệu lên 2,5 triệu container. Nguồn nguyên liệu bị giới hạn bởi môi trường, quy hoạch đất đai và khai thác biển.

Thứ ba, rào cản kỹ thuật và bảo hộ thương mại. Mỹ, EU, Nhật Bản gia tăng tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải carbon. Mặt hàng tôm (4 tỷ USD) đang đối mặt với các đạo luật bảo hộ quyết liệt từ Mỹ.

TS. Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, nhấn mạnh cần chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, tập trung nâng cao giá trị gia tăng thông qua chế biến sâu và tận dụng phụ phẩm theo mô hình kinh tế tuần hoàn.

Chiến lược "Gom nguyên liệu toàn cầu" được xem là hướng đi đột phá: nhập khẩu nguyên liệu tốt từ các nước, thực hiện chế biến sâu và xuất khẩu, giúp xoay vòng vốn nhanh trong vòng 45 ngày và tối ưu hóa công suất nhà máy.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Bối cảnh vĩ mô - ngành thủy sản Việt Nam đang đứng trước cơ hội và thách thức từ các yếu tố sau:

• Áp lực tăng trưởng 30% trong 500 ngày - nếu không đạt, mục tiêu 100 tỷ USD năm 2027 sẽ khó hoàn thành.
• Rủi ro từ chính sách bảo hộ của Mỹ đối với tôm, ảnh hưởng đến 4 tỷ USD kim ngạch.
• Thiếu hụt lao động cục bộ tại ĐBSCL, làm giảm công suất chế biến xuống còn 50% so với tiềm năng.
• Khả năng tận dụng nguyên liệu nhập khẩu để xoay vòng vốn nhanh (45 ngày) - có thể cải thiện ROE của các doanh nghiệp chế biến.
• Chuyển đổi số và dữ liệu được coi là năng lực cốt lõi của chuỗi giá trị thủy sản trong tương lai.

Các chuyên gia khuyến nghị chuyển đổi tư duy từ sản xuất sang kinh tế thủy sản bền vững, nhưng mức độ thực thi còn phụ thuộc vào thể chế và nguồn lực đầu tư.