Từ mức nhập siêu 13,8 tỷ USD trong 5 tháng: Nhìn về áp lực cán cân thương mại và dòng vốn ngoại

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Theo dữ liệu từ Cục Thống kê và Bộ Tài chính, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa 5 tháng đầu năm 2026 đạt 445,12 tỷ USD. Con số này tăng 25,0% so với cùng kỳ năm trước.

Riêng tháng 5/2026, tổng kim ngạch đạt 99,07 tỷ USD. Mức này tăng 3,2% so với tháng 4 và tăng 25,8% so với cùng kỳ 2025.

Về cơ cấu xuất khẩu, khu vực FDI (gồm dầu thô) đạt 172,16 tỷ USD, tăng 24,7%, chiếm 79,8% tổng xuất khẩu. Khu vực trong nước chỉ đạt 43,5 tỷ USD, tăng 2,5%, chiếm 20,2%.

Nhóm hàng công nghiệp chế biến chiếm 89,8% tổng xuất khẩu, tương ứng 193,71 tỷ USD.

Về nhập khẩu, nhóm tư liệu sản xuất chiếm 94,1% với 215,99 tỷ USD. Khu vực FDI nhập khẩu 165,2 tỷ USD, tăng 34,3%; khu vực trong nước nhập 64,26 tỷ USD, tăng 22,7%.

Thị trường xuất khẩu lớn nhất là Hoa Kỳ với 69,6 tỷ USD. Thị trường nhập khẩu lớn nhất là Trung Quốc với 92,6 tỷ USD.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Cán cân thương mại chuyển từ xuất siêu 5,1 tỷ USD (cùng kỳ 2025) sang nhập siêu 13,8 tỷ USD. Biên độ thay đổi là 18,9 tỷ USD chỉ trong một năm.

Khu vực trong nước ghi nhận mức nhập siêu 20,76 tỷ USD. Khu vực FDI xuất siêu 6,96 tỷ USD. Điều này phản ánh sự phụ thuộc của nền kinh tế vào chuỗi cung ứng do khối FDI dẫn dắt.

Tốc độ tăng nhập khẩu (30,8%) cao hơn gần gấp đôi tốc độ tăng xuất khẩu (19,5%). Nhập khẩu tư liệu sản xuất chiếm tỷ trọng lớn, cho thấy áp lực từ chi phí đầu vào của doanh nghiệp sản xuất trong nước.

Dòng tiền ròng từ hoạt động xuất khẩu đang bị thu hẹp. Khu vực trong nước gần như không có thặng dư thương mại, trong khi khối FDI giữ vai trò trụ cột. Cấu trúc này tạo rủi ro về thanh khoản nếu dòng vốn FDI có biến động.

Chi phí vốn của các doanh nghiệp nhập khẩu nguyên vật liệu gia tăng. Độ trễ chính sách từ các biện pháp điều hành tỷ giá và lãi suất có thể ảnh hưởng đến biên lợi nhuận ròng của toàn ngành sản xuất.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Trong tháng 5, nhập siêu là 5,21 tỷ USD, gần bằng 38% tổng mức nhập siêu của cả 5 tháng. Điều này cho thấy tốc độ nhập siêu đang gia tăng về cuối kỳ.

Khu vực FDI vẫn là động lực xuất khẩu chính, với mức tăng 24,7% so với mức tăng chỉ 2,5% của khối trong nước. Sự chênh lệch phản ánh năng lực cạnh tranh và mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Nhóm hàng công nghiệp chế biến chiếm gần 90% xuất khẩu, cho thấy sự phụ thuộc mạnh vào chu kỳ sản xuất toàn cầu. Bất kỳ sự gián đoạn nào về logistics hoặc nhu cầu tiêu thụ từ các đối tác lớn (Hoa Kỳ, EU, Trung Quốc) đều tác động trực tiếp đến tổng thể thương mại.

Nguyên liệu sản xuất chiếm 94,1% nhập khẩu, là yếu tố dự báo cho sản xuất trong các quý tiếp theo. Nếu nhịp này duy trì, áp lực lên cán cân thanh toán và dự trữ ngoại hối sẽ hiện hữu rõ hơn vào nửa cuối năm.

Chênh lệch thương mại với Trung Quốc (nhập siêu khoảng hơn 20 tỷ USD) là điểm nghẽn cần được giám sát chặt, bên cạnh các diễn biến về thuế quan của Hoa Kỳ đối với hàng xuất khẩu Việt Nam.