Tại diễn đàn đối thoại về thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức ngày 18-6, bà Lê Thị Hồng Nhi - đại diện EuroCham - đã nêu một loạt vướng mắc về thủ tục môi trường. Các kiến nghị tập trung vào ba nhóm chính: phí bảo vệ môi trường với khí thải, cấp giấy phép môi trường và đánh giá tác động môi trường (ĐTM).
Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo phản ánh từ EuroCham, quy trình nộp phí bảo vệ môi trường với khí thải còn thiếu hướng dẫn chi tiết. Biểu mẫu kê khai hiện tại được đánh giá là dài và phức tạp, khiến nhiều doanh nghiệp không chắc chắn về tính chính xác của hồ sơ.
Cụ thể, bảng tính Excel để tính phí khá phức tạp, doanh nghiệp phải mất khoảng 2 tuần mới hoàn thành việc tính số tiền phải nộp. Đại diện EuroCham đề xuất xây dựng phần mềm tự động tính toán và mẫu tờ khai đơn giản kèm video hướng dẫn trên cổng dịch vụ công.
| Hạng mục thủ tục | Vấn đề doanh nghiệp gặp phải | Kiến nghị |
|---|---|---|
| Phí bảo vệ môi trường (khí thải) | Bảng tính Excel phức tạp, mất ~2 tuần để hoàn thành | Có phần mềm tự động tính, mẫu tờ khai đơn giản, video hướng dẫn |
| Cấp giấy phép môi trường | Phải xin ý kiến nhiều cơ quan, thời gian xử lý dài | Đơn giản hóa quy trình, rút ngắn thời gian, áp dụng quản lý rủi ro |
| Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) | Phải điều chỉnh giấy phép khi dự án thay đổi công nghệ/công suất | Làm rõ ngưỡng thay đổi, giảm thủ tục cho thay đổi nhỏ |
Về phía cơ quan quản lý, ông Nguyễn Hồng Quang - Phó cục trưởng Cục Môi trường - cho biết các nội dung về đối tượng áp dụng, thông số và công thức tính đã được hướng dẫn trong nghị định hiện hành. Cơ quan này mong muốn nhận được các trường hợp cụ thể từ doanh nghiệp để rà soát, tổng hợp kiến nghị lên Bộ Tài chính.
Đối với ĐTM và giấy phép môi trường, ông Quang nêu rõ: khi dự án được cấp giấy phép môi trường, quyết định phê duyệt ĐTM trước đó không còn hiệu lực. Nếu dự án có thay đổi về công nghệ, công suất hoặc địa điểm làm gia tăng tác động xấu đến môi trường, doanh nghiệp phải thực hiện ĐTM theo quy định. Các thay đổi dưới ngưỡng quy định, doanh nghiệp chỉ cần báo cáo và tự chịu trách nhiệm.
Bổ sung thêm, theo Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP, số lượng đối tượng phải thực hiện thủ tục môi trường đã giảm đáng kể sau các đợt rà soát, cắt giảm thủ tục hành chính.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Nhóm vấn đề do EuroCham nêu ra phản ánh một dạng chi phí tuân thủ (compliance cost) đang tác động trực tiếp đến hiệu quả vận hành dòng tiền của doanh nghiệp. Mỗi tuần chậm trễ trong kê khai phí khí thải hay xin cấp phép môi trường tương đương với một khoản chi phí cơ hội vốn bị chôn trong quy trình hành chính.
Dưới góc nhìn tài chính doanh nghiệp, thời gian xử lý hồ sơ kéo dài làm tăng chi phí vốn lưu động và kéo dài chu kỳ chuyển đổi tiền mặt (cash conversion cycle). Đối với các dự án đầu tư mới, sự chậm trễ trong thủ tục môi trường có thể làm lỡ nhịp thị trường, khiến kế hoạch giải ngân vốn bị gián đoạn.
Xét trên bình diện vĩ mô, các rào cản hành chính về môi trường có thể tạo ra hiệu ứng ‘phòng thủ tài sản’ (risk-off) ở nhóm doanh nghiệp FDI trong ngắn hạn. Tuy nhiên, việc Chính phủ đã cắt giảm đối tượng phải thực hiện thủ tục môi trường cho thấy xu hướng tinh gọn hóa thể chế đang diễn ra.
Độ trễ chính sách (policy lag) giữa kiến nghị của doanh nghiệp và sửa đổi quy định là yếu tố cần theo dõi. Nếu Bộ Tài chính và Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp để ra hướng dẫn mới, chi phí tuân thủ có thể giảm đáng kể, giải phóng dòng tiền cho hoạt động sản xuất kinh doanh.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Diễn biến điều hành chính sách môi trường trong thời gian tới có thể được đánh giá qua một số điểm quan trọng:
- Phản hồi từ Bộ Tài chính về đề xuất đơn giản hóa công thức tính phí bảo vệ môi trường với khí thải.
- Tiến độ xây dựng phần mềm tự động tính phí và mẫu tờ khai trực tuyến.
- Số lượng doanh nghiệp FDI đăng ký mới và giải ngân vốn đầu tư trong quý 3-4/2026, đo lường qua số liệu từ Cục Đầu tư nước ngoài.
- Khả năng mở rộng áp dụng cách tiếp cận quản lý rủi ro trong cấp giấy phép môi trường, tương tự các tiêu chuẩn ESG quốc tế.
Các nhóm ngành chịu tác động trực tiếp từ thủ tục môi trường gồm sản xuất công nghiệp, hóa chất, năng lượng và chế biến thực phẩm. Nhà đầu tư cần theo dõi các báo cáo của EuroCham và VBF để cập nhật mức độ cải thiện về môi trường pháp lý.