Từ hội nghị tập huấn quy định mới nhìn về tác động vận hành dòng tiền và chi phí tuân thủ của doanh nghiệp

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Ngày 10/7/2026, Cục Thuế tổ chức hội nghị tập huấn trực tuyến toàn ngành. Sự kiện phổ biến các Nghị định và Thông tư mới hướng dẫn thi hành Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15. Hội nghị kết nối đến 34 điểm cầu Cục Thuế tỉnh, thành phố và 350 điểm cầu Chi cục Thuế cơ sở.

Phó Cục trưởng Cục Thuế Lê Long cho biết các văn bản này có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến quyền lợi và nghĩa vụ của người nộp thuế.

Theo bà Phạm Thị Minh Hiền, Phó trưởng Ban Chính sách và Thuế quốc tế, Thông tư 91/2026/TT-BTC lược bỏ hoàn toàn hóa đơn giấy. Quy định phân định rõ đối tượng sử dụng hóa đơn có mã và không có mã.

Một số ngành nghề bán lẻ bắt buộc sử dụng hóa đơn khởi tạo từ máy tính tiền. Thời điểm lập hóa đơn xuất khẩu được điều chỉnh thống nhất là thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hoặc sử dụng, không phân biệt đã thu tiền hay chưa.

Quy định mới cho phép người nộp thuế gặp sự cố bất khả kháng (mất điện, mất Internet do bão Yagi) được chậm lập và gửi hóa đơn tối đa 3 ngày làm việc sau khi khắc phục sự cố mà không bị xử phạt hành chính.

Chủ sàn thương mại điện tử bắt buộc phải cung cấp thông tin người mua để người bán lập hóa đơn theo quy định.

Về đăng ký thuế, bà Phạm Thị Hồng, Chuyên viên chính Ban Chính sách và Thuế quốc tế, giới thiệu Thông tư 90/2026/TT-BTC. Văn bản thúc đẩy tiếp nhận, xử lý hồ sơ đăng ký thuế trực tuyến toàn trình. Dữ liệu tự động đồng bộ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Một điểm đáng chú ý: người nộp thuế thay đổi địa chỉ trụ sở dẫn đến thay đổi Cơ quan Thuế quản lý trực tiếp sẽ không phải hoàn thành nghĩa vụ thuế trước khi chuyển đi. Việc hoàn thành nghĩa vụ thuế tiếp tục thực hiện tại nơi chuyển đến.

Tuy nhiên, quy định mới tăng cường quản lý: cá nhân là chủ sở hữu hoặc đại diện pháp luật của doanh nghiệp cũ đang bị nợ thuế hoặc ngừng hoạt động phải hoàn thành nghĩa vụ thuế cũ trước khi đăng ký thành lập doanh nghiệp mới.

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Các quy định mới tác động đến ba yếu tố cốt lõi của dòng tiền doanh nghiệp: thời điểm ghi nhận nghĩa vụ thuế, chi phí tuân thủ và rủi ro thanh khoản.

Thứ nhất, việc lược bỏ hóa đơn giấy và yêu cầu hóa đơn điện tử làm tăng chi phí đầu tư hạ tầng công nghệ trong ngắn hạn. Doanh nghiệp bán lẻ phải đầu tư máy tính tiền kết nối trực tiếp với cơ quan thuế.

Thứ hai, quy định thời điểm lập hóa đơn xuất khẩu là thời điểm chuyển giao quyền sở hữu (không phân biệt đã thu tiền) tạo ra độ trễ dòng tiền (cash flow lag).

Nghĩa vụ thuế phát sinh trước khi nhận được thanh toán thực tế. Điều này làm tăng áp lực vốn lưu động, đặc biệt với doanh nghiệp xuất khẩu có thời gian thanh toán dài.

Thứ ba, quy định về nợ thuế của doanh nghiệp cũ ảnh hưởng đến khả năng thành lập doanh nghiệp mới của cá nhân liên quan. Đây là cơ chế siết chặt kỷ luật tín dụng thuế.

Hiệu ứng từ quy định này có thể làm giảm tốc độ gia nhập thị trường của một số doanh nhân có dư nợ thuế chưa xử lý. Tuy nhiên, nó cũng giảm rủi ro cho hệ thống thuế về các khoản nợ khó đòi.

Thứ tư, việc cho phép chậm lập hóa đơn tối đa 3 ngày làm việc khi gặp sự cố bất khả kháng là một yếu tố giảm nhẹ rủi ro vận hành. Điều này giúp doanh nghiệp tránh bị xử phạt hành chính khi xảy ra thiên tai hoặc sự cố hạ tầng.

Thứ năm, chủ sàn thương mại điện tử phải cung cấp thông tin người mua. Điều này tăng tính minh bạch nhưng cũng tạo thêm gánh nặng tuân thủ và chi phí xử lý dữ liệu cho các nền tảng sàn.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Các văn bản này nằm trong lộ trình cải cách hành chính thuế dài hạn. Mục tiêu là số hóa toàn bộ hệ thống và tăng cường khả năng truy xuất thông tin qua Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 đã tạo khuôn khổ pháp lý mới. Các Nghị định và Thông tư hướng dẫn cụ thể hóa các điều khoản này.

Hiệu lực của Thông tư 90/2026/TT-BTC bắt đầu từ ngày 1/7/2026, thay thế Thông tư 86/2024/TT-BTC. Các Nghị định 254 và 255 được ký ngày 30/6/2026.

Phó Cục trưởng Lê Long yêu cầu toàn ngành Thuế chủ động nêu vướng mắc từ thực tiễn. Văn phòng và Ban Chính sách Thuế sẽ tổng hợp ý kiến các địa phương để xây dựng tài liệu hướng dẫn triển khai đồng bộ.

Lãnh đạo Cục Thuế đề nghị các cơ quan báo chí phối hợp tuyên truyền kịp thời, chính xác các điểm mới để cộng đồng người nộp thuế sớm nắm bắt và tuân thủ đúng quy định.

Các trường hợp tạm hoãn xuất cảnh vẫn được duy trì: chủ hộ kinh doanh bị cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế, có số tiền thuế nợ từ 50 triệu đồng trở lên và quá thời hạn nộp 120 ngày trở lên bị hoãn xuất cảnh.