Từ dự thảo Luật Đô thị đặc biệt và Đặc khu kinh tế: Nhìn về hành lang pháp lý cho dòng vốn đầu tư

Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin

Ngày 2/7, tại Trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng và Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đồng chủ trì cuộc họp rà soát Dự án luật về đô thị đặc biệt và đặc khu kinh tế. Cuộc họp có sự tham gia của lãnh đạo các bộ: Tài chính, Tư pháp, Quốc phòng, Công an, Nội vụ, Công Thương, Xây dựng, Nông nghiệp và Môi trường, Khoa học và Công nghệ, Văn hóa-Thể thao và Du lịch, Văn phòng Chính phủ; cùng lãnh đạo các địa phương: TP.HCM, Hà Nội, Huế, Hải Phòng, Cần Thơ, Khánh Hòa, An Giang, Bắc Ninh, Quảng Ninh.

Theo báo cáo của Bộ Tư pháp, Bộ đã phối hợp với UBND TP.HCM và các cơ quan liên quan xây dựng Dự thảo luật, gửi các bộ ngành, địa phương, tổ chức hội thảo, tọa đàm để lấy ý kiến góp ý.

Mục tiêu xây dựng Dự án luật là tạo hành lang pháp lý ổn định, đột phá, khả thi về vị trí, vai trò; cơ chế chính sách; thẩm quyền, trách nhiệm xây dựng, quản lý phát triển và bảo vệ đô thị đặc biệt nói chung, TP.HCM nói riêng; cơ chế đặc thù có thể mở rộng cho các đô thị đặc biệt, thành phố khác.

Dự thảo luật quy định: phân quyền triệt để, toàn diện cho chính quyền địa phương, bao gồm cả thí điểm chính sách; cơ chế chính sách đặc thù để phát triển thành phố.

Về đặc khu kinh tế, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Tâm cho biết Bộ đề xuất với cấp có thẩm quyền 8 tiêu chí xác định “đặc khu kinh tế”:

• Là khu kinh tế ven biển đã được Thủ tướng quyết định thành lập, bao gồm cả khu kinh tế nằm trên nhiều địa bàn đơn vị hành chính cấp xã.
• Phù hợp với định hướng phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh.
• Có quy mô dân số từ 50.000 người trở lên.
• Là khu vực có không gian tương đối độc lập, dễ kiểm soát với quy mô diện tích từ 500km2 trở lên.
• Có cảng hàng không quốc tế hoặc cảng biển loại I trở lên.
• Có các điều kiện thuận lợi để huy động nguồn lực đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, tiềm năng, lợi thế phát triển các ngành nghề ưu tiên, có khả năng phát huy tiềm năng tại chỗ và tạo ảnh hưởng phát triển lan tỏa trong cả nước và khu vực.
• Có điều kiện bảo đảm yêu cầu về môi trường, phát triển bền vững, ứng phó với biến đổi khí hậu.
• Được cấp có thẩm quyền định hướng ưu tiên phát triển ngành thành cực tăng trưởng đột phá quốc gia.

Dự kiến, 6 nhóm cơ chế, chính sách lớn để thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội đối với các đặc khu kinh tế gồm:

• Mô hình tổ chức bộ máy chính quyền.
• Quy hoạch, xây dựng.
• Nguồn lực phát triển.
• Phát triển kinh tế biển.
• Khu phi thuế quan và hoạt động kinh doanh cửa hàng miễn thuế.
• Cơ chế chính sách đặc biệt khác.

Liên quan đến tích hợp cơ chế, chính sách đặc thù cho các đặc khu kinh tế vào Dự án Luật Đô thị đặc biệt, Bộ Tư pháp và Bộ Tài chính đề xuất hai phương án thực hiện:

• Phương án 1: Cho phép các đặc khu kinh tế được áp dụng ngay các cơ chế, chính sách tại Dự án Luật Đô thị đặc biệt.
• Phương án 2: Tích hợp hồ sơ Đề án về đặc khu kinh tế vào 1 chương trong Luật Đô thị đặc biệt, gồm 4 phần: Quy định chung; Cơ chế, chính sách cho đô thị đặc biệt; Cơ chế, chính sách cho đặc khu kinh tế; Tổ chức thực hiện và điều khoản thi hành.

Phát biểu tại cuộc họp, hai Phó Thủ tướng nhận định đây là nhiệm vụ khó, đòi hỏi chất lượng rất cao nhưng thời gian lại rất gấp. Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng đề nghị Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính phối hợp nghiên cứu kỹ, đưa ra tên gọi phù hợp, đúng bản sắc. Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh hồ sơ luật phải đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn, có đánh giá tác động rõ ràng. Luật ban hành cần có tính khả thi cao, tạo ra động lực thực chất cho phát triển, hình thành lợi thế cạnh tranh về thể chế cho các đô thị, cực tăng trưởng; tháo gỡ được các điểm nghẽn về quy hoạch, đất đai, hạ tầng, tài chính, văn hóa, xã hội.

“Cơ chế đặc thù phải đi kèm với cam kết về tăng trưởng và thu ngân sách. Không được để xảy ra tình trạng xin cơ chế nhưng tăng trưởng không tương xứng hoặc thu ngân sách giảm đi. Đặc biệt, cần rà soát chặt chẽ quy định, bảo đảm phù hợp với Hiến pháp.”

Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao

Việc xây dựng hành lang pháp lý cho đô thị đặc biệt và đặc khu kinh tế tác động trực tiếp đến kỳ vọng của nhà đầu tư trong và ngoài nước. Các tiêu chí cụ thể (dân số ≥50.000 người, diện tích ≥500km2, có cảng hàng không quốc tế hoặc cảng biển loại I) cho thấy Chính phủ hướng đến các khu vực có hạ tầng sẵn có, giảm rủi ro đầu tư.

Hai phương án tích hợp cơ chế đặc khu vào Luật Đô thị đặc biệt phản ánh sự thận trọng trong việc mở rộng chính sách. Phương án 1 cho phép áp dụng ngay, tạo xung lực nhanh nhưng có thể gây rủi ro về tính đồng bộ. Phương án 2 tích hợp thành chương riêng, đảm bảo tính hệ thống nhưng kéo dài thời gian ban hành.

Đối với thị trường tài chính, các cổ phiếu bất động sản khu công nghiệp, hạ tầng cảng biển, hàng không có thể hưởng lợi từ kỳ vọng chính sách. Ngược lại, nếu tiến độ lập pháp chậm, dòng vốn đầu tư trực tiếp (FDI) có thể trì hoãn, ảnh hưởng đến thanh khoản thị trường.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh cơ chế đặc thù phải đi kèm cam kết tăng trưởng và thu ngân sách, đây là tín hiệu thắt chặt kỷ luật tài khóa, có thể làm giảm sức hấp dẫn của các đặc khu nếu không đi kèm ưu đãi đủ lớn.

Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi

Các dữ kiện chính từ cuộc họp ngày 2/7:

Thời gian xây dựng luật được đánh giá là rất gấp, đòi hỏi chất lượng cao. Các nhà đầu tư cần theo dõi tiến độ trình Quốc hội và nội dung chi tiết về ưu đãi thuế, đất đai, thủ tục hành chính. Nếu Luật được thông qua trong năm 2025-2026, dòng vốn vào các khu vực đặc thù có thể tăng mạnh, tác động tích cực đến các cổ phiếu bất động sản khu công nghiệp (ví dụ: IDC, SZC, KBC) và hạ tầng cảng (GMD, VSC).

Ngược lại, nếu quá trình lập pháp kéo dài hoặc các ưu đãi không đủ hấp dẫn, kỳ vọng có thể giảm, gây áp lực điều chỉnh ngắn hạn. Nhà đầu tư nên đánh giá rủi ro chính sách dựa trên các mốc thời gian cụ thể.