Bài viết trên The Wall Street Journal, được Vietnam+ dẫn lại, đặt ra một nghịch lý: thay vì thiếu việc làm, nước Mỹ có thể đối mặt với tình trạng khan hiếm lao động chưa từng có do số người gia nhập lực lượng lao động giảm mạnh.
Nghiên cứu của giáo sư Steven Ruggles (Đại học Minnesota, Giải thưởng Thiên tài MacArthur 2022) chỉ ra rằng lực lượng lao động Mỹ đang bước vào giai đoạn tăng trưởng chậm kéo dài, sau đó chuyển sang suy giảm thực sự.
Kịch bản này đặt ra câu hỏi về vai trò của AI: liệu công nghệ này có thể giúp duy trì tăng trưởng kinh tế khi dân số trong độ tuổi lao động thu hẹp?
Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Theo phân tích của giáo sư Steven Ruggles, công bố tháng 5/2026 trên Kỷ yếu của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Mỹ, dữ liệu từ Cục Thống kê Dân số Mỹ và Văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO) cho thấy xu hướng giảm tốc rõ rệt của lực lượng lao động.
Các con số dự báo cụ thể như sau:
| Giai đoạn | Biến động lực lượng lao động | Tỷ lệ thay đổi |
|---|---|---|
| 2021-2030 | Tăng 9,1 triệu người | Mức tăng thấp nhất kể từ thập niên 1960 |
| 2031-2040 | Giảm 2,1 triệu người | -1,3% |
Nguyên nhân chính được xác định bao gồm:
- Tỷ suất sinh của Mỹ giảm mạnh kể từ giữa những năm 2000, dẫn đến số người trẻ bước vào tuổi trưởng thành trong những năm tới ít hơn đáng kể.
- Hai yếu tố từng làm chậm quá trình suy giảm lao động trẻ — tỷ lệ phụ nữ tham gia lực lượng lao động tăng và làn sóng nhập cư lớn — đã phát huy gần hết tác động.
- Dự báo nhập cư và tỷ lệ tử vong của CBO được sử dụng làm cơ sở tính toán.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Khi nguồn cung lao động trẻ thu hẹp, chi phí lao động (tiền lương thực tế) có xu hướng tăng. Giáo sư Ruggles dự báo tiền lương của lao động trẻ sẽ tăng, khuyến khích nhiều người tham gia lực lượng lao động hơn, đồng thời các tổ chức công đoàn có thể được hưởng lợi.
Về phía doanh nghiệp, khi lao động trở nên khan hiếm, các nhà kinh tế lập luận rằng doanh nghiệp sẽ phản ứng bằng cách đầu tư nhiều hơn vào công nghệ tiết kiệm lao động. Dẫn chứng từ nghiên cứu của Daron Acemoglu (MIT, Nobel Kinh tế 2024), David Autor, Keelan Beirne và Andrew Scott (NBER) cho thấy các quốc gia và khu vực của Mỹ có tỷ lệ sinh giảm thường chứng kiến số lượng bằng sáng chế liên quan đến công nghệ tiết kiệm lao động gia tăng.
Tuy nhiên, tác động của AI có thể không đồng nhất. Giáo sư Acemoglu cảnh báo: nếu AI giúp tăng năng suất quá lớn, các doanh nghiệp thực sự sẽ sa thải người lao động thay vì tìm kiếm thêm lao động — bất chấp lực lượng lao động thu hẹp. Đây là điểm khác biệt cốt lõi so với các công nghệ tiết kiệm lao động trước đây.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Các yếu tố có thể làm thay đổi kịch bản của giáo sư Ruggles bao gồm:
- Nếu nhập cư tăng mạnh trở lại, nguồn cung lao động có thể không suy giảm nhiều như dự báo.
- Mức tăng năng suất từ AI có thể đủ để duy trì tăng trưởng GDP nói chung, ngay cả khi lực lượng lao động nhỏ hơn, nhưng cần theo dõi tốc độ áp dụng thực tế.
- Sự chuyển hướng thông điệp của các công ty AI: từ nhấn mạnh khả năng thay thế lao động sang nhấn mạnh vai trò hỗ trợ nâng cao năng suất.
Kết luận từ nghiên cứu của NBER chỉ ra rằng, về mặt lịch sử, tốc độ tăng dân số chậm hơn gắn liền với GDP bình quân trên mỗi người trong độ tuổi lao động cao hơn và mức lương cao hơn. Tuy nhiên, liệu AI có mang lại lợi ích tương tự các công nghệ trước đây hay không vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ.