Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Bộ Công Thương ban hành Quyết định số 963/QĐ-BCT năm 2026, điều chỉnh khung giờ cao điểm sử dụng điện. Theo NSMO, việc điều chỉnh này không làm thay đổi mức giá điện hiện hành.
Việc điều chỉnh chỉ áp dụng cho khách hàng sử dụng điện theo biểu giá thời gian sử dụng điện (TOU), chủ yếu là nhóm sản xuất, kinh doanh. Hộ gia đình sử dụng điện sinh hoạt theo biểu giá bán lẻ thông thường không bị ảnh hưởng trực tiếp.
Các mốc thời gian cao điểm hiện hành được quy định tại Thông tư số 16/2014/TT-BCT, gồm hai khoảng: 9h30-11h30 và 17h-20h. Cơ chế này được xây dựng dựa trên đặc điểm phụ tải và cơ cấu nguồn điện của hơn một thập kỷ trước.
| Chỉ số | Năm 2018 | Cuối năm 2025 | Mức thay đổi |
|---|---|---|---|
| Công suất đặt năng lượng tái tạo | 583 MW | ~23.833 MW | Tăng hơn 40 lần |
| Tỷ trọng điện năng tiêu thụ công nghiệp | ~30% | Trên 50% | Tăng mạnh |
| Tỷ trọng điện sinh hoạt | ~50% | ~33% | Giảm mạnh |
Nguồn: Số liệu từ VietnamPlus, dẫn theo báo cáo của NSMO và Bộ Công Thương.
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Việc điều chỉnh khung giờ cao điểm phản ánh sự thay đổi cơ cấu nguồn điện và phụ tải. Công suất đặt năng lượng tái tạo tăng hơn 40 lần, từ 583 MW năm 2018 lên gần 23.833 MW cuối năm 2025.
Điện mặt trời trở thành nguồn cung quan trọng vào ban ngày, thay đổi mô hình huy động nguồn điện. Phụ tải cực đại thường xuất hiện vào cuối buổi chiều và đầu buổi tối khi nguồn điện mặt trời suy giảm.
Vào những thời điểm này, hệ thống phải huy động các nguồn điện linh hoạt chi phí cao hơn như tua-bin khí chu trình hỗn hợp, LNG hoặc tổ máy dầu. Mùa lạnh, phụ tải hệ thống tăng mạnh trong khoảng 18-19h, tạo đỉnh nhọn ngắn hạn.
Dưới góc độ vận hành, chi phí cung cấp mỗi kWh điện không đồng nhất. Một kWh vào ban ngày (có điện mặt trời) có chi phí thấp hơn một kWh tiêu thụ vào buổi tối (phải huy động nguồn đắt hơn).
Biểu giá TOU tạo động lực kinh tế để dịch chuyển nhu cầu khỏi thời điểm áp lực cao. Khi khung giờ cao điểm phù hợp thực tế, tín hiệu giá tác động trực tiếp đến quyết định sản xuất và tiêu dùng.
Điều này góp phần giảm công suất cực đại hoặc chuyển sang thời điểm thuận lợi hơn, nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng điện.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
NSMO cho biết mục tiêu quan trọng nhất của biểu giá TOU là tạo động lực kinh tế để khách hàng dịch chuyển nhu cầu. Việc điều chỉnh khung giờ là yêu cầu tất yếu để tín hiệu giá điện phản ánh sát thực tế vận hành.
Với tỷ trọng điện mặt trời ngày càng lớn, ý nghĩa điều chỉnh phụ tải càng rõ. Vào nhiều ngày nắng, hệ thống có thể huy động hàng chục nghìn MW điện mặt trời vào buổi trưa. Nếu nhu cầu không tăng tương ứng, một phần nguồn sạch này có thể bị giảm phát hoặc không khai thác tối ưu.
Vào buổi tối, khi điện mặt trời không còn đóng góp, ngành điện phải huy động nguồn LNG, khí hoặc dầu với chi phí cao hơn nhiều lần. Dịch chuyển phụ tải từ tối sang ngày thực chất là chuyển nhu cầu từ nguồn đắt sang nguồn rẻ hơn và sạch hơn.
Đây là dữ kiện quan trọng cho nhà đầu tư trong lĩnh vực năng lượng, đặc biệt là các doanh nghiệp vận hành điện, sản xuất LNG và năng lượng tái tạo. Chính sách điều chỉnh phản ánh sự thích ứng của hệ thống với cơ cấu nguồn mới.
Các yếu tố cần theo dõi: (1) tốc độ dịch chuyển phụ tải thực tế của khách hàng công nghiệp; (2) biến động giá điện trên thị trường phát điện; (3) mức độ huy động các nguồn điện đắt tiền (LNG, dầu) trong giờ cao điểm mới.