Hiện tượng thực tế và những mảnh ghép thông tin
Ngày 28-5, tại Hội nghị HĐND toàn quốc triển khai phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026-2031, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đã phát biểu nhấn mạnh cải cách thể chế và thủ tục hành chính phải trở thành 'khâu đột phá của đột phá' nhằm giải phóng nguồn lực, giảm phiền hà và tiết kiệm chi phí cho người dân, doanh nghiệp. Theo bà Trà, nhiều 'điểm nghẽn của điểm nghẽn' hiện nay không nằm ở thiếu nguồn lực mà nằm ở thể chế chồng chéo, thủ tục rườm rà, quy trình trung gian kéo dài và tâm lý né tránh trách nhiệm trong thực thi công vụ.
Chính phủ đã ban hành 11 nghị quyết chuyên đề về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Kết quả đạt được bao gồm các chỉ số định lượng sau:
| Chỉ tiêu | Giá trị | Nguồn |
|---|---|---|
| Ngành nghề kinh doanh có điều kiện bị bãi bỏ | 56 | Văn phòng Chính phủ |
| Thủ tục hành chính bị cắt giảm | 697 | Văn phòng Chính phủ |
| Điều kiện kinh doanh bị cắt giảm | 1.754 | Văn phòng Chính phủ |
| Thủ tục hành chính được đơn giản hóa thêm | 704 | Văn phòng Chính phủ |
| Thủ tục đã phân cấp cho địa phương | 321 | Văn phòng Chính phủ |
| Giảm thời gian thực hiện thủ tục hành chính | 53% | Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà |
| Giảm chi phí tuân thủ | 55% (~23.000 tỉ đồng/năm) | Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà |
Bản chất dòng tiền đang vận hành ra sao
Phát biểu của Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho thấy một thực tế: chi phí vốn của doanh nghiệp không chỉ đến từ lãi suất ngân hàng hay chi phí nguyên vật liệu, mà còn đến từ chi phí tuân thủ hành chính. Với mức 23.000 tỉ đồng mỗi năm, con số này tương đương dòng tiền bị 'hấp thụ' bởi các thủ tục, quy trình trung gian, làm giảm hiệu suất sử dụng vốn (ROE, ROA) của toàn bộ khu vực doanh nghiệp.
Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng hai con số được đặt ra cho nhiệm kỳ 2026-2031, áp lực lên dòng tiền ròng (net flow) và thanh khoản ròng của hệ thống tài chính là rất lớn. Nếu chi phí tuân thủ không được cắt giảm, các doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với rủi ro thanh khoản cao hơn, đặc biệt trong các lĩnh vực thâm dụng thủ tục như bất động sản, xây dựng và năng lượng. Tâm lý phòng thủ tài sản (risk-off) có thể gia tăng nếu nhà đầu tư nhận thấy rào cản hành chính làm chậm quá trình giải ngân vốn đầu tư công và tư nhân.
Phó Thủ tướng cũng nhấn mạnh việc chuyển từ cơ chế 'xin - cho' sang 'công khai - minh bạch - phục vụ', đồng thời chuyển từ 'tiền kiểm' sang 'hậu kiểm'. Điều này, nếu được thực thi triệt để, sẽ giảm độ trễ chính sách (policy lag) trong việc đưa các quyết định đầu tư vào thực tế, từ đó cải thiện tốc độ luân chuyển dòng tiền trong nền kinh tế.
Bối cảnh và các dữ kiện cần theo dõi
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đề nghị HĐND các cấp đồng hành cùng chính quyền địa phương trong rà soát thể chế thuộc thẩm quyền, tháo gỡ rào cản và giám sát thực chất việc cải cách thủ tục hành chính. Bà chỉ rõ: thước đo thực chất của cải cách không chỉ là hồ sơ được giải quyết nhanh hay chậm, mà là bộ máy có thực sự chuyển sang tư duy kiến tạo, phát triển và phục vụ hay không.
Một điểm đáng chú ý khác là yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động của chính quyền địa phương và HĐND các cấp. Theo Phó Thủ tướng, khoảng cách giữa các địa phương trong giai đoạn tới không còn nằm ở điều kiện tự nhiên hay nguồn lực truyền thống mà nằm ở năng lực quản trị và mức độ chuyển đổi số. Hoạt động của HĐND cần chuyển từ giám sát bằng báo cáo giấy sang giám sát bằng dữ liệu thời gian thực, từ xử lý thủ công sang quản trị thông minh dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI).
Phó Thủ tướng cũng đề nghị nâng cao chất lượng giám sát việc sử dụng nguồn lực công, đầu tư công, đất đai, quy hoạch, chuyển đổi số và các dự án trọng điểm, tăng năng lực cảnh báo sớm, phát hiện sớm và xử lý sớm các rủi ro phát triển ngay từ cơ sở. Các bộ phải hoàn thành cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính trước ngày 20-5.